📖 ALES Sözel — Sözel Mantık
30 soru · her soruda ipucu ve çözüm · üyelik istemez
📝 Sözel Mantık testleri
Her test sabittir: aynı seviyeyi yeniden açtığında aynı sorular gelir, ilerlemeni kıyaslayabilirsin. 8 kolay, 12 orta, 8 zor soru.
📚 Sözel Mantık konu anlatımı
- Temel bilgiler
- Çözümlü örnek 1
- Çözümlü örnek 2
- Sık yapılan hatalar
- Sınavda nasıl sorulur?
Sözel mantık, verilen önermelerden kesin olarak çıkarılabilecek sonucu bulma konusudur. Bilgiyi ezberlemeyi değil, düzenli düşünmeyi ölçer. ALES'te önemlidir, çünkü sınav yorum yapmanızı değil, verilenin dışına çıkmadan sonuca varmanızı bekler.
Temel bilgiler
- Koşullu önerme: "p ise q" der. p doğruysa q kesin doğrudur. q yanlışsa p da yanlıştır. Örnek: "Yağmur yağarsa yer ıslanır." Yer kuruysa yağmur yağmamıştır.
- Ters yön kesin değildir: q doğru diye p doğru olmak zorunda değildir. Örnek: Yer ıslaksa yağmur yağmış olabilir de olmayabilir de, çünkü yeri başka bir şey de ıslatmış olabilir.
- "Her" ve "bazı": "Bazı", en az bir demektir. "Bazı kitaplar pahalıdır" cümlesi diğerlerinin ucuz olduğunu söylemez.
- Olumsuzlama: "Her öğrenci başarılıdır" önermesinin olumsuzu "Bazı öğrenciler başarılı değildir". "Hiçbir öğrenci başarılı değildir" olumsuzu değil, karşıtıdır.
- "Ya … ya da": İkisinden tam biri doğrudur. Biri doğruysa öteki yanlıştır. Örnek: "Ya Ali ya Veli gelecek" ise Ali geliyorsa Veli gelmiyor.
- Sıralama ve yerleştirme: Kesin bilgileri önce yerleştirin, sonra "hemen yanında", "arada" gibi şartlarla eleyin. Örnek: "Kesin en uçta" denen kişiyi ilk işaretleyin.
- Doğru söyleyen / yalan söyleyen: Bir kişinin doğru söylediğini varsayın, çelişki çıkıyor mu bakın. Çıkıyorsa varsayım yanlıştır.
Çözümlü örnek 1
Soru: Ayşe, Berk, Cem, Duygu ve Emre yan yana, soldan sağa 1'den 5'e kadar numaralı koltuklara oturmuştur. Cem sağ uçtadır. Duygu, Cem'in hemen solundadır. Ayşe, Berk'in hemen solundadır. Emre, Berk'in hemen sağındadır. Ortadaki koltukta kim oturmaktadır?
Çözüm:
- Cem sağ uçta, yani 5. koltukta.
- Duygu Cem'in hemen solunda, yani 4. koltukta.
- Kalan koltuklar 1, 2 ve 3. Burada Ayşe, Berk ve Emre yan yana, bu sırayla oturuyor: Ayşe, Berk, Emre.
- Bu üçlü 1, 2, 3 numaralı koltuklara oturur: Ayşe 1, Berk 2, Emre 3.
- Ortadaki koltuk 3 numaralıdır, orada Emre oturur.
Denetim: Sıra Ayşe, Berk, Emre, Duygu, Cem. Dört şartın dördü de sağlanıyor ve ortada Emre var.
Çözümlü örnek 2
Soru: Bir kongreyle ilgili şunlar biliniyor:
- Makalesi kabul edilen her yazar kongreye davet edilmiştir.
- Kongreye davet edilen her yazar bildiri özeti göndermiştir.
- Zeynep bildiri özeti göndermemiştir.
Bu bilgilere göre Zeynep'in makalesi için ne söylenebilir?
Çözüm:
- İkinci kuralı tersinden okuyun: Özet göndermeyen yazar davet edilmemiştir. Zeynep davet edilmemiştir.
- Birinci kuralı tersinden okuyun: Davet edilmeyen yazarın makalesi kabul edilmemiştir.
- Zeynep'in makalesi kabul edilmemiştir.
Denetim: Makale kabul edilmiş olsaydı Zeynep davet edilmiş, davet edilince özet göndermiş olurdu. Oysa özet göndermedi. Demek ki kabul edilmedi.
Sık yapılan hatalar
- Hata: "p ise q" cümlesini "q ise p" diye okumak. Doğrusu: Yalnızca "q değilse p değil" çıkarılır.
- Hata: "Bazı" sözünü "hepsi değil" diye anlamak. Doğrusu: "Bazı" en az bir demektir, hepsi de olabilir.
- Hata: "Her … dir" önermesinin olumsuzunu "Hiçbiri … değildir" yazmak. Doğrusu: Olumsuzu "Bazısı … değildir"dir.
- Hata: Metinde olmayan bilgiyi günlük hayattan eklemek. Doğrusu: Yalnız verilenle yetinin. "Kesin doğru" diyebilmek için sonucun her durumda geçerli olması gerekir.
- Hata: "Olabilir" ile "kesin" arasındaki farkı atlamak. Doğrusu: Sonuç tek bir durumda doğruysa yetmez. Hiçbir durumda çelişmemeli.
Sınavda nasıl sorulur?
- Soru tipleri: Çoğunlukla "kesinlikle doğrudur", "kesinlikle yanlıştır" ya da "kesin olarak söylenemez" biçiminde sorulur. Sıralama, yerleştirme, eşleştirme ve doğru-yalan çözümlemesi de karşınıza çıkar.
- Dikkat edilecekler: Soru kökündeki "kesinlikle", "olamaz", "değildir" gibi sözcüklerin altını çizin. Önermeleri kısa sembollerle not edin. Karışık sıralama sorularında kesin bilgiyi önce yerleştirin.
- Süre: Bir soruya yaklaşık bir buçuk dakika ayırın. Kısa bir önerme sorusu daha çabuk biter, yerleştirme sorusu daha uzun sürebilir. İki dakikayı geçtiyseniz soruyu işaretleyip geçin, sonra dönün.
Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlandı ve otomatik biçim denetiminden geçti; her satırı bir uzman okumadı. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürsen bize yaz, düzeltelim.
🔎 Çözümlü örnek sorular
A) Bütün doktorlar üniversite mezunudur. Kemal üniversite mezunudur. Öyleyse Kemal doktordur.
B) Bütün öğrenciler kayıtlıdır. Oya kayıtlı değildir. Öyleyse Oya öğrenci değildir.
C) Bütün pilotlar sağlık raporu almıştır. Nazlı pilottur. Öyleyse Nazlı sağlık raporu almıştır.
D) Hiçbir turist yerli değildir. Pınar turisttir. Öyleyse Pınar yerli değildir.
E) Bütün gazeteciler meraklıdır. Bütün meraklılar sorgular. Öyleyse bütün gazeteciler sorgular.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
🧭 Bu soru neyi ölçüyor? Akıl yürütmelerin biçimini içeriklerinden ayırarak incele. "Bütün A, B'dir" bilgisinden "B olan, A'dır" sonucunu çıkarmak geçersizdir. Doğru biçimlerde ya A'dan B'ye gidilir ya da B olmayandan A olmayana ulaşılır. Şıklarda bu yönü kontrol et.
💡 Çözüm Verilen örnekte 'Bütün A, B'dir' bilgisi vardır. Sonra Deniz'in B olduğu söylenip A olduğu sonucuna varılıyor. Yani yön tersine çevrilmiştir. Bunu yapan tek seçenek, kişinin üniversite mezunu olmasından doktor olduğu sonucunu çıkaran seçenektir. Öteki seçenekler geçerlidir: A'dan B'ye gitmek, B olmayandan A olmayana gitmek, 'hiçbiri' kuralını uygulamak ve zincirleme çıkarım yapmak.
A) Ayşe, Cem'den yaşlıdır ve Burak, Cem'den yaşlıdır.
B) Cem, Ayşe'den yaşlıdır.
C) Cem, Burak'tan yaşlıdır ve Burak, Ayşe'den yaşlıdır.
D) Ayşe, Burak'tan yaşlıdır ve Cem, Burak'tan yaşlıdır.
E) Burak, Ayşe'den yaşlıdır ve Ayşe, Cem'den yaşlıdır.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
🧭 Bu soru neyi ölçüyor? Bir kişinin "en yaşlı" olduğunu kesinleştirmek için o kişinin diğer ikisinden de yaşlı olduğunu doğrudan ya da zincirleme yoldan göstermek gerekir. Her şıkta iki karşılaştırmayı birleştir ve Cem'in her iki kişiden de büyük çıkıp çıkmadığını kontrol et.
💡 Çözüm Cem'in en yaşlı olması için hem Ayşe'den hem Burak'tan yaşlı olması gerekir. 'Cem Burak'tan, Burak Ayşe'den yaşlı' bilgisiyle sıralama Cem > Burak > Ayşe olur. Cem kesin en yaşlıdır. Diğer seçenekler bunu sağlamaz. Ayşe > Cem ve Burak > Cem ise Cem'i en genç yapar. Yalnızca 'Cem Ayşe'den yaşlı' bilgisi Burak'ı belirsiz bırakır. Ayşe > Burak ve Cem > Burak ise Burak en gençtir, Ayşe ile Cem arasında belirsizlik vardır. Burak > Ayşe ve Ayşe > Cem ise Cem en gençtir.
ALES Sözel konuları
Sorular ÖSYM çıkmış soruları değildir; sınavın konu dağılımı ve tarzı örnek alınarak özgün hazırlanmıştır. ← ALES ana sayfası