Etkili Not Alma Yöntemleri

Önceki derste hızlı okumayı öğrendin: gözlerin sayfada daha az durarak, daha çok kelimeyi tek bakışta yakalayarak ilerliyordu. Ama hızlı okumanın bir açığı var: hızlı okuduğun şeyi hızlı da unutabilirsin. Bu yüzden bu derste, okuduğunu veya dinlediğini kalıcı hale getiren not alma yöntemlerini öğreneceksin. Bir sonraki derste ise bu notları hafızana nasıl daha da sağlam yerleştireceğini göreceksin. Yani sıralama şöyle: önce hızlı oku, sonra doğru not al, sonra kalıcı hatırla.

Neden önemli?

Bir toplantıdan çıktın. Konuşulanları not almadın, "aklımda kalır" dedin. Ertesi gün kime ne söz verildiğini hatırlamıyorsun. Ya da bir öğrenci ders dinledi, deftere kelimesi kelimesine yazdı ama sınavda o sayfayı hatırlayamadı, çünkü sadece kopyalamıştı, anlamamıştı. Not almak sadece "yazmak" değildir. Doğru not alma, beyninin bilgiyi işlemesini, süzmesini ve hatırlamasını kolaylaştıran bir sistemdir. Yanlış not alma ise zaman kaybından öteye geçmez; sayfalar dolusu yazı birikir ama hiçbiri işe yaramaz.

Temel bilgi

Not almanın amacı her şeyi yazmak değil, önemli olanı seçip anlamlandırmaktır. Bunun için iki temel yöntem çok işe yarar: Cornell Yöntemi ve Zihin Haritası (Mind Map). İkisi de farklı beyin ihtiyaçlarına hizmet eder.

Cornell Yöntemi bir sayfayı üçe böler: sağda geniş bir alan asıl notlar için, solda dar bir sütun anahtar kelimeler ve sorular için, altta ise birkaç satırlık bir özet alanı. Ders sırasında sağ tarafa yazarsın, ders bitince sol tarafa o notlarla ilgili kısa sorular veya anahtar kelimeler eklersin, en altta da tüm sayfayı iki üç cümleyle özetlersin.

Zihin Haritası ise sayfanın ortasına ana konuyu yazıp oradan dallar çıkararak alt konuları bağlamaktır. Beyin, bilgiyi bağlantılı ağlar halinde daha kolay hatırlar; bu yüzden birbiriyle ilişkili çok sayıda fikri aynı anda görmek istediğinde zihin haritası çok işe yarar.

Adım adım nasıl yapılır?

Cornell yöntemini uygulamak için:

1. Bir sayfayı kabaca üçe böl: sağda büyük bir not alanı, solda dar bir sütun, altta birkaç satırlık bir özet şeridi.
2. Ders veya kitap okuma sırasında sağ tarafa, kendi cümlelerinle, kısa ve öz notlar al. Her şeyi değil, önemli olanı yaz.
3. Ders bittikten sonra (aynı gün içinde) sol sütuna, sağdaki notlarla ilgili anahtar kelimeler veya kendine sorular yaz. Örneğin "Bu terimin tanımı nedir?"
4. En alttaki özet şeridine, o sayfadaki bilgiyi iki üç cümleyle kendi kelimelerinle özetle.
5. Tekrar ederken sadece sol sütuna bak, soruları cevaplamaya çalış, cevabı unuttuysan sağdaki notlara göz at.

Zihin haritası çizmek için:

1. Bir kağıdı yatay çevir, ortasına ana konuyu yaz veya küçük bir şekille göster.
2. Ana konudan çıkan birkaç kalın dal çiz, her dala bir alt başlık yaz.
3. Her alt başlıktan daha ince dallar çıkar, detayları ve örnekleri o ince dallara ekle.
4. Mümkünse her dala farklı bir renk ver; renkler beyninin bilgiyi ayırt etmesine yardımcı olur.
5. Haritayı bitirdikten sonra baştan sona, dalları takip ederek sesli anlat; bu, bilginin kafanda oturup oturmadığını test eder.

Örnek

Bir üniversite öğrencisi, tarih dersinde bir uygarlığın çöküş sebeplerini dinliyor. Cornell yöntemini kullanıyor: sağ tarafa hocanın anlattığı sebepleri madde madde yazıyor (ekonomik kriz, dış saldırılar, iç çatışmalar). Ders bitince sol sütuna "Çöküşün üç ana sebebi neydi?" gibi bir soru ekliyor. En alta ise "Bu uygarlık hem içeriden hem dışarıdan baskı görünce dağıldı" şeklinde kısa bir özet yazıyor. Sınavdan bir gün önce sadece sol sütundaki soruları okuyarak tüm dersi hatırlayabiliyor, sayfalarca notu yeniden okumasına gerek kalmıyor.

Bir ev hanımı ise ailece taşınacakları yeni eve dair yapılacakları planlıyor. Kağıdın ortasına "Taşınma" yazıyor, oradan dört dal çıkarıyor: "Eşya", "Evrak", "Bütçe", "Zaman". Her dalın altına da kimin ne zaman ne yapacağını küçük dallarla ekliyor. Bu sayede tüm süreci tek bir sayfada görüyor ve hiçbir şeyi unutmuyor.

Sık yapılan hatalar

• Konuşulan veya okunan her kelimeyi olduğu gibi yazmaya çalışmak; bu, dinlemeyi ve anlamayı engeller.
• Notları aldıktan sonra bir daha hiç bakmamak; not almanın amacı sonradan tekrar etmektir, yazıp unutmak değil.
• Cornell yönteminde sol sütunu ve özet alanını boş bırakmak; bunlar sınav öncesi tekrarın en değerli kısmıdır.
• Zihin haritasında dalları çok kalabalık ve okunaksız yapmak; sade ve az kelimeli tutmak daha etkilidir.
• Her konu için aynı yöntemi zorla kullanmaya çalışmak; sıralı bilgi için Cornell, bağlantılı fikirler için zihin haritası daha uygundur.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Bu hafta izleyeceğin bir video, dinleyeceğin bir sohbet veya okuyacağın bir kitap bölümü için Cornell yöntemiyle bir sayfa not tut.
• Kafanda planlamakta olduğun bir işi (bir gezi, bir alışveriş listesi, bir proje) zihin haritası şeklinde tek sayfada çiz.
• Geçen hafta aldığın herhangi bir notu çıkar, üzerine sol sütun ekleyip birkaç soru yaz, sonra o soruları cevaplamaya çalış.

Kendini sına

1. Cornell yönteminde sayfa kaç bölüme ayrılır?
2. Zihin haritası hangi tür bilgi için daha uygundur: sıralı bilgi mi, birbirine bağlı fikirler mi?
3. Cornell yönteminde sol sütuna ne yazılır?
4. Not alırken en sık yapılan hata nedir?
5. Zihin haritasında farklı renkler kullanmanın faydası nedir?

Cevaplar

• Üç bölüme: sağda notlar, solda anahtar kelimeler/sorular, altta özet.
• Birbirine bağlı, dallanan fikirler için daha uygundur.
• Sağdaki notlarla ilgili anahtar kelimeler veya kendine sorular.
• Duyulan veya okunan her şeyi olduğu gibi, kelimesi kelimesine yazmaya çalışmak.
• Beynin farklı dalları ve bilgileri birbirinden ayırt etmesini kolaylaştırır.