İyi İstem (Prompt) Yazmanın Temelleri

Bu derste ne yapacağız?

Geçen derste yapay zekâ ile görsel ve video üretiminin nasıl çalıştığını, hangi tür araçların bulunduğunu konuştuk. Bu derste o araçların hepsinde işe yarayan ortak beceriyi öğreneceğiz: iyi istem (prompt) yazmak. İstem, yapay zekâya yazdığınız tarif metnidir. Hedefimiz, konu, stil, ışık, kompozisyon ve ruh hâli gibi öğeleri bir araya getirerek net bir görsel istemi yazmak ve kötü bir istemi adım adım geliştirmektir.

Ön koşul: Herhangi bir görsel üretim aracına giriş yapmış olmanız yeterlidir. Elinizde bir araç yoksa dersi yine de okuyup istemleri not defterine yazabilirsiniz. Arayüzler araçtan araca ve sürümden sürüme değiştiği için düğme adları sizdekinden farklı olabilir. Ama istem yazma mantığı hepsinde aynıdır.

Bir sonraki derste bu bilgiyi sosyal medya için gerçek görsel üretiminde kullanmaya başlayacağız. Bu yüzden bugün temeli sağlam atmak önemlidir.

Kavram

Yapay zekâ, aklınızdan geçeni okuyamaz. Yalnızca yazdığınız kelimeleri görür. Bunu bir pastane siparişine benzetebiliriz. Pastacıya sadece “bir pasta olsun” derseniz, ne getireceğini tahmin edemezsiniz. “Çikolatalı, iki katlı, üstünde taze çilek olan, doğum günü için beyaz kremalı bir pasta” derseniz sonuç size çok daha yakın olur. İstem yazmak da böyle bir sipariş vermektir: ne kadar net anlatırsanız, o kadar az sürprizle karşılaşırsınız.

İyi bir istem genellikle şu beş öğeden oluşur:

• Konu: Görselde ne var? Kim ya da ne, ne yapıyor? (Örnek: bir fincan kahve, koşan bir çocuk.)
• Stil: Görsel nasıl çizilmiş ya da çekilmiş gibi görünsün? (Örnek: gerçekçi fotoğraf, suluboya resim, düz ve modern illüstrasyon.)
• Işık: Sahne nasıl aydınlansın? (Örnek: sabah güneşi, yumuşak pencere ışığı, gün batımı, neon ışık.)
• Kompozisyon: Konu kadrajda nerede ve nasıl durur? (Örnek: yakın plan, yukarıdan çekim, konu ortada, arkası bulanık.)
• Ruh hâli: Görsel nasıl bir his versin? (Örnek: huzurlu, enerjik, samimi, gizemli.)

Bu beş öğenin hepsini her seferinde kullanmak zorunda değilsiniz. Ama aklınızda bir kontrol listesi olarak durmaları, istemin eksik kalmasını önler. Bir de şunu unutmayın: istem yazmak tek seferde mükemmele ulaşma işi değildir. İlk sonucu görür, istemi biraz değiştirir, tekrar denersiniz. Buna yineleme denir ve en verimli çalışma biçimi budur.

Adım adım uygulama

Şimdi kötü bir istemi birlikte geliştireceğiz. Aracınızın metin kutusunu (genellikle “Describe your image”, “İstem” ya da benzeri bir ifadeyle karşılanan geniş yazı alanını) açık tutun.

• Adım 1 – Kötü istemi yazın. Metin kutusuna sadece şunu yazın: “kahve”. Üret ya da Generate benzeri düğmeye basın ve sonucu izleyin. Görselin rastgele olduğunu, ne istediğinizi tam yansıtmadığını fark edeceksiniz. Bu sonucu ekrandan silmeyin, karşılaştırma için kalsın.
• Adım 2 – Konuyu netleştirin. İstemi şöyle değiştirin: “Ahşap masanın üzerinde, buhar çıkan beyaz seramik bir fincan kahve.” Artık yapay zekâ neyi, nerede çizeceğini biliyor. Yeniden üretin ve farkı görün.
• Adım 3 – Stili ekleyin. Cümlenin sonuna virgül koyup “gerçekçi ürün fotoğrafı” yazın. Böylece çizim mi fotoğraf mı olacağı belli olur.
• Adım 4 – Işığı ekleyin. Şunu ekleyin: “pencereden gelen yumuşak sabah ışığı”. Işık, görselin en çok fark yaratan öğelerinden biridir.
• Adım 5 – Kompozisyonu ekleyin. Şunu ekleyin: “yakın plan, fincan kadrajın ortasında, arka plan hafif bulanık”. Böylece görselin çerçevesini siz belirlersiniz.
• Adım 6 – Ruh hâlini ekleyin. Son olarak “sıcak, huzurlu ve samimi bir atmosfer” yazın.
• Adım 7 – Birleştirilmiş istemi okuyun. Tamamı şöyle görünmelidir: “Ahşap masanın üzerinde, buhar çıkan beyaz seramik bir fincan kahve, gerçekçi ürün fotoğrafı, pencereden gelen yumuşak sabah ışığı, yakın plan, fincan kadrajın ortasında, arka plan hafif bulanık, sıcak, huzurlu ve samimi bir atmosfer.” Üretin ve ilk “kahve” sonucuyla yan yana koyun.
• Adım 8 – Tek değişiklik yapın. Şimdi yalnızca ışığı değiştirin: “sabah ışığı” yerine “gün batımının turuncu ışığı” yazın. Diğer her şey aynı kalsın. Böylece hangi öğenin sonucu nasıl etkilediğini net görürsünüz. Aynı anda birçok şeyi değiştirirseniz neyin neye yol açtığını anlayamazsınız.
• Adım 9 – İstemi kaydedin. Beğendiğiniz istemi bir not uygulamasına kopyalayın. İyi istemler, ileride tekrar kullanacağınız hazır şablonlara dönüşür.

Her eklediğiniz parça yapay zekâya bir soruyu cevaplar: Ne? Nasıl bir görünüm? Hangi ışık? Hangi çerçeve? Hangi his? Cevapsız bıraktığınız her soruyu yapay zekâ kendi tahminiyle doldurur. İstemediğiniz sonuçların çoğu buradan gelir.

Bir ipucu daha: uzun olmak tek başına iyi olmak demek değildir. Birbiriyle çelişen ifadelerden kaçının. Örneğin “karanlık gece” ile “parlak güneş ışığı” aynı istemde yer alırsa araç ikisinin arasında kalır. Kısa ama net cümleler, uzun ve dağınık cümlelerden daha iyi çalışır.

Sık karşılaşılan sorunlar

Mini görev

Kendi seçeceğiniz sıradan bir nesne için (örneğin bir bitki, bir çanta, bir ayakkabı ya da ev yapımı bir yemek) istemi üç aşamada geliştirin. Önce yalnızca nesnenin adını yazın. Sonra konu ve stili ekleyin. Son olarak ışık, kompozisyon ve ruh hâlini de ekleyin. Üç sonucu yan yana koyup karşılaştırın ve neyin en çok fark yarattığını bir cümleyle not edin.

• İlk istemim yalnızca nesnenin adından oluşuyor.
• İkinci istemde konu ve stil var.
• Üçüncü istemde ışık, kompozisyon ve ruh hâli de var.
• Üç sonucu yan yana karşılaştırdım.
• En çok fark yaratan öğeyi bir cümleyle yazdım.
• En beğendiğim istemi bir notta sakladım.

Kendini sına

• Soru 1: İyi bir istemin beş temel öğesi nelerdir?
• Soru 2: “Kahve” gibi tek kelimelik bir istem neden zayıf sonuç verir?
• Soru 3: İstemi geliştirirken neden her seferinde yalnızca tek öğeyi değiştirmek iyi bir fikirdir?
• Soru 4: Kompozisyon öğesi istemde neyi belirler? Bir örnek verin.
• Soru 5: Birbiriyle çelişen ifadeler (örneğin “karanlık gece” ve “parlak güneş”) neden soruna yol açar?

Cevaplar

• Cevap 1: Konu, stil, ışık, kompozisyon ve ruh hâli.
• Cevap 2: Çünkü yapay zekâ boşlukları kendi tahminiyle doldurur; ne istediğinizi bilmediği için sonuç rastgele olur.
• Cevap 3: Çünkü hangi değişikliğin sonucu nasıl etkilediğini ancak tek öğeyi değiştirdiğinizde net görebilirsiniz.
• Cevap 4: Konunun kadrajda nasıl yer aldığını belirler. Örnekler: yakın plan, yukarıdan çekim, konu ortada, arka plan bulanık.
• Cevap 5: Araç iki ifadeden hangisine uyacağını bilemez, ikisinin arasında kalır ve sonuç istediğiniz gibi çıkmaz.

Bir sonraki derste bugün öğrendiğiniz istem yapısını alıp sosyal medya paylaşımlarına uygun görseller üretmeye geçeceğiz. O derse gelmeden önce mini görevdeki istemlerinizi elinizin altında tutun.