Nitelikli (Attribute) Ölçüm Sistemleri Analizi

Nitelikli (Attribute) Ölçüm Sistemleri Analizi

Önceki derste sayısal (değişken) ölçüm sistemlerinde Gage R&R çalışmasını gördük. Her ölçüm bir sayı vermiyor: bir parça ya geçer ya kalır, bir yüzey ya uygundur ya uygun değildir. Bu derste, sonucu kategori olan ölçüm sistemlerinin nasıl analiz edildiğini öğreneceksiniz. Bir sonraki derste ise tüm MSA çalışmasını kapatıp sonuçları raporlayacak ve iyileştirme kararlarına bağlayacağız.

Nitelikli ölçüm sistemi nedir?

Çıktısı sayı değil, sınıf olan sistemlerdir. Tipik örnekler:

• Geçer-kalmaz mastarlar (go/no-go)
• Boya, kaynak, dikiş, yüzey kusurları için görsel muayene
• Etiket, baskı ve montaj eksikliği kontrolleri
• Derecelendirme (ör. iyi / sınırda / kötü)

Neden önemli?

Değerlendiriciler aynı parçaya farklı karar veriyorsa iki tür hata oluşur: iyi parçayı ayırmak (gereksiz hurda ve yeniden işleme) ya da kötü parçayı müşteriye göndermek (şikayet ve iade). Sayısal veri olmadığı için bu sorun genellikle fark edilmez; bu yüzden ayrıca analiz edilmelidir.

Çalışmanın kurulumu

• Örnek: Yaklaşık 30 ila 50 parça seçin. Bunların içinde açıkça iyi, açıkça kötü ve sınırda parçalar bulunsun.
• Referans karar: Uzman kişiler veya daha hassas bir yöntemle her parçanın doğru sınıfını önceden belirleyin.
• Değerlendirici: Sistemi gerçekte kullanan en az üç kişi.
• Tekrar: Her kişi parçaları en az iki kez, karışık sırayla ve parça numarasını görmeden değerlendirsin.

Kappa istatistiği

İki karar arasındaki uyumun, sadece şans eseri beklenen uyumun ne kadar üstünde olduğunu gösterir. Yüzde uyum tek başına yanıltıcıdır, çünkü iki kişi rastgele karar verse de zaman zaman aynı sonuca varır.

Not: Eşikler yaygın kullanılan rehber değerlerdir; müşteri şartnamesi veya kendi prosedürünüz farklı bir sınır isteyebilir.

Hangi kappa?

• Değerlendirici içi: Aynı kişi aynı parçada kendisiyle tutarlı mı?
• Değerlendiriciler arası: Kişiler birbirleriyle uyumlu mu?
• Referansa karşı: Kişi doğru kararı veriyor mu?

Etkinlik analizi

Her değerlendiricinin referansa göre performansı üç oranla özetlenir:

• Etkinlik: Doğru karar sayısı / toplam karar sayısı
• Kaçırma oranı: Kötü parçaya "iyi" deme oranı (en tehlikeli hata)
• Yanlış alarm oranı: İyi parçaya "kötü" deme oranı

Örnek

Bir boya hattında 40 parça, 3 kontrolcü, 2 tekrar. Ayşe'nin kararları referansla büyük oranda uyumlu, ama iki kötü parçayı geçirmiş. Bu durumda sorun kişinin dikkati değil, sınırda kusurun net tanımlanmamış olması olabilir. Çözüm: sınır numuneleri hazırlamak ve fotoğraflı kabul-red kriteri asmak.

Sık hatalar

• Sadece açık iyi veya açık kötü parça seçmek; sonuç gerçeğinden iyi çıkar.
• Kontrolcülerin parça numaralarını görmesine izin vermek.
• Sadece yüzde uyuma bakıp kappa hesaplamamak.
• Kaçırma oranını, genel etkinliğin arkasında gözden kaçırmak.

Küçük uygulama

• Kendi tesisinizde bir görsel muayene istasyonu seçin.
• 20 parçalık, sınırda örnekler içeren bir set hazırlayın.
• İki kişiye ikişer kez değerlendirtin ve kararların uyumunu tabloya yazın.
• En çok anlaşmazlık çıkan parçaları işaretleyip nedenini konuşun.