Yayılım Hataları: Tekrarlanabilirlik ve Yeniden Üretilebilirlik

Yayılım Hataları: Tekrarlanabilirlik ve Yeniden Üretilebilirlik

Önceki derste ölçüm sistemlerinin konum hatalarını (yanlılık, doğrusallık, kararlılık) inceledik. Bu derste madalyonun diğer yüzüne, yani yayılım (dağılım) hatalarına geçiyoruz. Yayılım hataları, aynı parçayı ölçtüğümüzde sonucun her seferinde ne kadar farklı çıktığını anlatır. Gage R&R'ın adındaki R&R tam olarak bu iki kavramdan gelir: Repeatability (Tekrarlanabilirlik) ve Reproducibility (Yeniden Üretilebilirlik).

Neden önemli?

• Yayılımı büyük bir ölçüm sistemi, iyi parçayı kötü, kötü parçayı iyi gösterebilir.
• Süreç iyileştirme çalışmalarında gerçek değişkenlik ile ölçüm gürültüsü birbirine karışır.
• Müşteri şikâyeti ve gereksiz ıskarta maliyetinin sık görülen nedenlerinden biridir.

Tekrarlanabilirlik (Repeatability)

Aynı operatörün, aynı ölçüm aletiyle, aynı parçayı, aynı koşullarda birkaç kez ölçmesiyle ortaya çıkan değişkenliktir. Buna ekipman değişimi (Equipment Variation) da denir, çünkü çoğunlukla aletin kendi kaynaklı gürültüsünü yansıtır.

• Alet çözünürlüğünün yetersizliği
• Mengene, aparat veya bağlama düzeninin oynaması
• Aletin aşınması, gevşekliği, sıcaklık etkisi
• Parça yüzey durumu, çapak, kir

Yeniden Üretilebilirlik (Reproducibility)

Farklı operatörlerin (veya farklı vardiya, alet, ortam koşullarının) aynı parçayı ölçmesiyle ortaya çıkan ortalamalar arasındaki farktır. Buna değerlendirici değişimi (Appraiser Variation) denir.

• Ölçüm yönteminin herkes tarafından farklı uygulanması
• Ölçüm noktasının, basınç veya temas kuvvetinin kişiden kişiye değişmesi
• Eğitim ve deneyim farkı
• Yetersiz veya belirsiz ölçüm talimatı

İkisini karşılaştıralım

Gage R&R'daki karşılığı

Gage R&R çalışmasında toplam ölçüm sistemi değişkenliği şöyle kurulur: Gage R&R = Tekrarlanabilirlik + Yeniden Üretilebilirlik (varyanslar toplanır, standart sapmalar doğrudan toplanmaz). Toplam değişkenlik ise parça-parça değişkenliği ile Gage R&R'ın birleşimidir. Amaç, ölçüm sisteminin payının küçük kalmasıdır.

Küçük uygulama

Üç operatör, on parça ve her parça için üçer ölçüm düşünün. Aynı operatörün aynı parçadaki üç ölçümü arasındaki fark size tekrarlanabilirliği, operatör ortalamaları arasındaki fark ise yeniden üretilebilirliği gösterir. Kendi atölyenizde basit bir kumpasla tek bir parçayı iki farklı kişiye ölçtürün ve farkı not edin.

Sık hatalar

• Operatörlere hangi parçayı ölçtüklerini söylemek; ölçümleri rastgele sırayla yaptırmamak.
• Ölçümleri arka arkaya yapıp ilk sonucu hatırlamalarına izin vermek.
• Sonucu görünce sadece operatörü suçlamak; oysa sorun çoğu zaman alette veya talimattadır.
• Tekrarlanabilirlik büyükken eğitimle çözmeye çalışmak; bu durumda önce ekipmana bakılmalıdır.

Bir sonraki derse köprü

Şimdi iki yayılım bileşenini tanıdık. Bir sonraki derste bu kavramları Gage R&R çalışmasının planlanması ve uygulanması içinde kullanacağız: operatör ve parça sayısını nasıl seçeceğimizi, ölçüm sırasını nasıl belirleyeceğimizi adım adım göreceğiz.