Gage R&R Çalışmasını Planlama

Gage R&R Çalışmasını Planlama

Önceki derste ölçüm sistemi varyasyonunun bileşenlerini, yani tekrarlanabilirlik ile yeniden üretilebilirliği inceledik. Bu derste bilgiyi sahaya taşıyoruz: çalışmayı doğru planlamak. Bir Gage R&R çalışması, hesaplaması ne kadar doğru olursa olsun, kötü planlandıysa yanıltıcı sonuç verir. Bir sonraki derste ise toplanan verinin analizini ve sonuçların yorumlanmasını yapacağız.

Neden planlama bu kadar önemli?

• Yanlış seçilmiş parçalar, ölçüm sistemini olduğundan iyi ya da kötü gösterebilir.
• Operatör ölçümleri bildiği bir sırayla yaparsa önyargı oluşur.
• Eksik hazırlanmış bir form, veri kaybına ve çalışmanın tekrarına yol açar.

Adım 1: Çalışma türünü ve kapsamı belirle

Önce hangi ölçüm sistemini değerlendirdiğini netleştir: hangi cihaz, hangi özellik (örneğin çap, kalınlık), hangi tolerans. Cihazın kalibrasyonunun güncel olduğunu ve çözünürlüğünün toleransa uygun olduğunu doğrula. Kalibrasyonu geçmemiş bir cihazla çalışma yapmak vakit kaybıdır.

Adım 2: Parça, operatör ve tekrar sayısını seç

Yaygın uygulama (kılavuzlarda sık önerilen düzen) şudur:

Bu sayılar sabit bir yasa değildir; müşteri gereksinimine ve kalite el kitabına bakarak karar ver. Ancak parça ve operatör sayısını azaltmak, tahminin güvenilirliğini düşürür.

Adım 3: Numuneleri varyasyonu temsil edecek şekilde seç

Parçaları rastgele bir kasadan üst üste almak yerine, normal üretimde görülen tüm aralığı kapsayacak şekilde seç. İdeal olarak bazıları alt sınıra yakın, bazıları hedefte, bazıları üst sınıra yakın olmalıdır.

• Hepsi birbirine çok benzeyen parçalar seçersen parça varyasyonu küçük kalır ve ölçüm sistemi gereğinden kötü görünür.
• Uç değerleri ve hurda parçaları da kapsayan bir aralık, sistemin gerçek ayırt etme gücünü gösterir.
• Her parçayı kalıcı olarak numaralandır; ancak numarayı operatörün göreceği yere görünür biçimde yazma.

Adım 4: Rastgele sıralamayı kur

Operatörler parçaları her turda farklı ve rastgele bir sırada ölçmelidir. Ölçümleri yaparken bir önceki sonucu hatırlamaları engellenmelidir. Bunun için bir kâğıttan çekme, rastgele sayı listesi ya da tablo yazılımı kullanabilirsin. Operatörler birbirinin sonucunu görmemelidir; ölçüm sırasında bir yardımcı kaydı tutar.

Adım 5: Veri toplama formunu hazırla

Formda en az şunlar bulunmalı:

• Tarih, cihaz adı ve numarası, ölçülen özellik, birim ve tolerans
• Operatör adı, parça numarası ve tekrar numarası
• Rastgele ölçüm sırası
• Ölçüm değeri için yeterli ondalık basamak
• Ortam notları (sıcaklık, farklılık gösteren bir koşul)

Örnek uygulama

Bir otomotiv yan sanayi firmasında 25,00 mm nominal çaplı bir mil için kumpas çalışması planlandığını düşün. Üretimden farklı vardiyalardan on parça seçilir, numaralanır. Üç operatör, her parçayı üçer kez, her turda farklı sırayla ölçer. Bir kalite mühendisi sırayı okur ve değerleri forma yazar.

Sık yapılan hatalar

• En iyi operatörü veya en yeni parçaları özel olarak seçmek
• Parçaları hep aynı sırayla ölçtürmek
• Operatöre ölçümün bir test olduğunu vurgulayıp davranışı değiştirmek; çalışmayı normal iş akışı gibi yürüt
• Sonucu yuvarlayarak kaydetmek

Küçük uygulama

Kendi işyerinde bir ölçüm cihazı seç. Bir sayfada şunları yaz: kaç parça, kaç operatör, kaç tekrar kullanacaksın, parçaları nasıl seçeceksin ve rastgele sırayı nasıl oluşturacaksın. Ardından basit bir veri toplama formu taslağı çiz.