Bağlam, Rol ve Biçim Vermek: Daha İsabetli Yanıtlar Almak

Süre tahmini: 12 dk. Seviye: Başlangıç.

Bu derste ne yapacağız?

Bir önceki derste iyi bir soru sormanın temel mantığını gördük: net ve tek bir şey isteyen bir soru, net bir yanıt getirir. Bu derste bir adım daha ilerliyoruz. Asistana yalnızca ne sorduğunuzu değil, kim olduğunuzu (bağlam), ondan hangi gözle bakmasını istediğinizi (rol) ve yanıtın nasıl görünmesini istediğinizi (biçim) anlatacaksınız. Yanıt ilk seferde beğenilmezse konuşmayı baştan başlamak yerine takip soruları ile nasıl düzelteceğinizi de öğreneceksiniz.

Ön koşul: Herhangi bir yapay zekâ sohbet asistanını açıp bir mesaj yazıp gönderebiliyor olmanız yeterli. Kod bilmeniz gerekmez. Ekranlar ürüne ve sürüme göre değişebilir; aşağıda anlatılan düğme adları sizdeki arayüzde biraz farklı görünebilir, ama mantık aynıdır.

Bir sonraki derste asistanın verdiği yanıtın doğru olup olmadığını nasıl kontrol edeceğinizi göreceğiz. Bu dersteki beceri o yüzden önemli: sorunuzu ne kadar iyi tarif ederseniz, kontrol etmeniz gereken yanlış da o kadar azalır.

Kavram

Bir terziye gittiğinizi düşünün. Sadece “bana bir gömlek dikin” derseniz terzi tahmin yürütmek zorunda kalır: hangi beden, hangi kumaş, hangi mevsim, hangi gün için? Ama “düğüne giyeceğim, yaz sıcağında rahat etmem lazım, ölçülerim şunlar, kumaş ince olsun” derseniz ilk provada işe yarar bir gömlek çıkar. Sohbet asistanları da böyledir: size bakamaz, sizi tanımaz, aklınızdakini göremez. Elindeki tek malzeme yazdıklarınızdır.

İsabetli yanıt için üç ek bilgi vermek işe yarar:

• Bağlam: Durumunuz nedir? Kimsiniz, kim için yazıyorsunuz, ne kadar biliyorsunuz, amacınız ne? Örnek: “Emekli bir öğretmenim, telefonumdaki yer paylaşımı ayarını ilk kez kullanacağım.”
• Rol: Asistandan hangi bakış açısıyla yanıt vermesini istiyorsunuz? Örnek: “Sabırlı bir bilgisayar öğretmeni gibi anlat.” Rol, yanıtın dilini ve ayrıntı düzeyini ayarlar. Bu bir oyun değildir; sadece üslubu yönlendirir. Asistan gerçekte öğretmen, doktor ya da avukat olmaz, bunu aklınızda tutun.
• Biçim: Yanıt nasıl görünsün? Örnek: “Beş kısa madde olsun”, “bir tablo yap”, “en fazla yüz kelime”, “teknik terim kullanma.”

Bunları her mesajda yazmak zorunda değilsiniz. Aynı sohbet içinde söylediklerinizi asistan genellikle hatırlar, ama sohbet çok uzarsa ilk söylenenleri zamanla gözden kaçırabilir. Böyle olursa kısa bir hatırlatma yapmanız yeter.

İkinci kavram takip sorusudur. İlk yanıt bir taslaktır, nihai sonuç değil. Bir lokantada yemeği “biraz daha az tuzlu olsun” diye geri göndermek ayıp değildir; sohbet asistanıyla da aynısını yapabilirsiniz. “Daha kısa yap”, “daha sade anlat”, “bir örnek ekle” gibi tek cümlelik istekler, yeni bir sohbet açmaktan çok daha hızlıdır.

Adım adım uygulama

Aşağıda önce bilgi vermeden, sonra bilgi vererek aynı konuyu soracaksınız ve farkı kendi gözünüzle göreceksiniz. Konu: bir komşunuza yazacağınız apartman toplantısı davet mesajı.

• Adım 1 – Sohbeti açın: Kullandığınız asistanı açın. Sol üstte ya da yan menüde genellikle Yeni sohbet adlı bir düğme bulunur. Ona tıklayın. Boş bir mesaj kutusu görürsünüz; ekranın alt kısmında olması çok yaygındır.
• Adım 2 – Bağlamsız deneme yapın: Mesaj kutusuna şunu yazın: Apartman toplantısı için mesaj yaz. Sağdaki ok biçimli Gönder düğmesine tıklayın ya da klavyede Enter tuşuna basın. Gelen yanıtı okuyun ve genel, ruhsuz ya da gereğinden uzun olup olmadığına dikkat edin. Bu yanıtı silmeyin, karşılaştıracaksınız.
• Adım 3 – Bağlam ekleyin: Aynı sohbetin altına yeni bir mesaj yazın: Ben 12 daireli bir apartmanın yöneticisiyim. Çatı onarımı konuşmak için komşuları cumartesi saat 15.00’te bahçede toplantıya çağıracağım. Yaşlı komşularımız da var, mesaj nazik olsun. Gönderin. Önceki yanıtla farkı karşılaştırın: artık tarih, saat, konu ve ton gibi bilgiler yanıta girmiş olmalı.
• Adım 4 – Rol verin: Şimdi şunu yazın: Bu mesajı, mahalleyi iyi tanıyan, güler yüzlü bir apartman yöneticisi gibi yeniden yaz. Gönderin. Üslubun nasıl değiştiğini inceleyin. Rol cümlesi içeriği değil, sesi değiştirir.
• Adım 5 – Biçim isteyin: Şu mesajı yazın: Aynı mesajı WhatsApp grubuna uygun olacak şekilde en fazla 60 kelimeyle ve en sonda bir ‘Katılım için lütfen evet yazın’ cümlesiyle ver. Gönderin. Uzunluk ve yapı sınırı koyduğunuzda yanıtın nasıl toparlandığına bakın.
• Adım 6 – Takip sorusuyla düzeltin: Yanıt hâlâ tam istediğiniz gibi değilse sıfırdan başlamayın. Örneğin şunları deneyin: Biraz daha samimi yap. ya da İlk cümleyi daha kısa yaz. ya da Çatı onarımı yerine ‘çatı bakımı’ diye geçsin. Her istekte tek bir değişiklik söylemek, sonucu daha öngörülebilir kılar.
• Adım 7 – Beğenmediğiniz yanıtı yeniden üretin: Yanıtın altında çoğu arayüzde bir Yeniden oluştur ya da dairesel ok simgeli bir düğme olur. Ona tıklarsanız asistan aynı isteğe yeni bir yanıt verir. Bu düğmenin yeri ve adı ürüne göre değişir; göremezseniz mesajı kopyalayıp yeniden göndermeniz de aynı işi görür.
• Adım 8 – Hatırlatma yapın: Sohbet uzadıysa ve asistan başta söylediğiniz bir kuralı (örneğin kelime sınırını) unuttuysa şunu yazın: Başta söylediğim gibi, en fazla 60 kelime ve nazik bir ton. Kısa bir hatırlatma çoğu zaman yeter.
• Adım 9 – Güvenlik bakışı: Bağlam verirken gereğinden fazla kişisel bilgi yazmayın. Gerçek adınız, adresiniz, telefon numaranız, kimlik ya da banka bilgileriniz bağlam için gerekli değildir. “12 daireli bir apartman” demek yeterlidir; sokak adını ve komşularınızın isimlerini yazmayın. Güvenli kullanım konusuna kursun ilerleyen derslerinde ayrıca döneceğiz.

Hazır kalıp: Hangi konuda olursa olsun şu iskeleti kullanabilirsiniz: “Ben [kimsiniz/durumunuz]. [Amaç] için [istek] istiyorum. Bunu [rol] gibi anlat. Yanıt [biçim] olsun.”

Sık karşılaşılan sorunlar

Mini görev

Kendi hayatınızdan gerçek bir iş seçin: bir doktor randevusu için sorular listesi, bir akrabaya teşekkür mesajı, haftalık yemek planı ya da bir cihazın kullanım adımlarını öğrenmek gibi. Şunları yapın:

• Önce işi tek cümleyle, bağlam vermeden asistana sorun ve yanıtı bir kenara not edin.
• Aynı işi bu kez bağlam, rol ve biçim ekleyerek yeniden isteyin.
• İki yanıtı yan yana koyup hangisinin size daha çok yaradığına karar verin.
• En az iki takip sorusu sorarak yanıtı daha iyi hâle getirin.

Kontrol listesi:

• Bağlamda kimsiniz ve amacınız nedir, yazdım mı?
• Bir rol belirttim mi?
• Uzunluk ya da biçim sınırı koydum mu?
• Takip sorularında her seferinde tek değişiklik istedim mi?
• Adres, telefon, kimlik ya da banka bilgisi gibi kişisel bilgi yazmadım mı?

Kendini sına

• Soru 1: Bağlam, rol ve biçim kavramlarını birer cümleyle ayırt edin.
• Soru 2: “Bana bir mektup yaz” isteği neden zayıftır? Ona hangi iki bilgiyi eklerdiniz?
• Soru 3: Yanıt beğenilmediğinde yeni sohbet açmak yerine ne yapabilirsiniz?
• Soru 4: Aynı takip mesajında beş farklı değişiklik istemek neden sorun çıkarabilir?
• Soru 5: Bağlam verirken hangi tür bilgileri yazmaktan kaçınmalısınız?

Cevaplar

• Cevap 1: Bağlam durumunuzu ve amacınızı anlatır; rol, asistanın hangi bakış açısı ve üslupla yanıt vereceğini belirler; biçim ise yanıtın uzunluğunu ve görünümünü (madde, tablo, kelime sayısı) belirler.
• Cevap 2: Kime, ne için yazıldığı ve nasıl bir ton istendiği belli değildir. Alıcıyı ve amacı (ya da tonu) eklemek yanıtı belirgin biçimde iyileştirir.
• Cevap 3: Aynı sohbette takip sorusu sorabilirsiniz: “daha kısa yap”, “daha sade anlat”, “örnek ekle” gibi. İsterseniz yanıtı yeniden de oluşturabilirsiniz.
• Cevap 4: Asistan bazı istekleri atlayabilir ya da yanıtı gereğinden çok değiştirebilir, hangi değişikliğin neye yol açtığını da ayırt edemezsiniz. Tek tek istemek daha öngörülebilir sonuç verir.
• Cevap 5: Gerçek ad ve soyad, adres, telefon numarası, kimlik numarası, banka ya da kart bilgileri gibi kişisel ve hassas bilgiler. Bağlam için genellikle bunlara gerek yoktur.

Bir sonraki derste: Artık daha isabetli yanıtlar almayı biliyorsunuz. Ama isabetli görünen bir yanıt her zaman doğru değildir. Sonraki derste yanıtları nasıl kontrol edeceğinizi ve neye şüpheyle bakmanız gerektiğini ele alacağız.