Ders 3: Kelime ve Eşdizim Bilgisi (Vocabulary & Collocations)

Önceki derste paragraf sorularının mantığını ve ana fikir bulma tekniklerini öğrenmiştin. Bu derste ise o paragrafları anlamanı sağlayacak en temel araca odaklanıyoruz: kelime bilgisi ve eşdizimler (collocations). YDS ve YÖKDİL'de doğru cevaba giden yol, çoğu zaman bir kelimenin tam anlamını veya hangi kelimeyle birlikte kullanıldığını bilmekten geçer.

Bu derste ne öğreneceksin?

• YDS/YÖKDİL'de sık çıkan akademik kelimeleri ve kullanım alanlarını
• Eşanlam (synonym) ve karşıt anlam (antonym) sorularını çözme stratejisini
• Collocation (doğal kelime eşleşmesi) kavramını ve neden önemli olduğunu
• Sınav öncesi kelime çalışmak için etkili bir yöntem

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

Collocation nedir? Bir dilde bazı kelimeler doğal olarak belirli kelimelerle birlikte kullanılır. Türkçede de aynı mantık vardır: 'hata yapmak' deriz, 'hata etmek' değil; ama İngilizcede tam tersi doğru kullanım make a mistake'dir, do a mistake değil. Sınavda genellikle şu kalıp sorulur:

Cümlenin geri kalanı + boşluk + isim/edat → doğru fiil veya edatı seç

Bu sorularda çeviri yapmak seni yanıltabilir çünkü Türkçe mantıkla doğru gelen kelime İngilizcede yanlış olabilir. Bu yüzden collocation'ları çift olarak, yani 'make + decision' gibi ikili kalıplar hâlinde ezberlemek gerekir, tek tek kelime olarak değil.

Sık kullanılan collocation kalıpları:

• make a decision / an effort / a mistake (karar vermek / çaba göstermek / hata yapmak)
• have an effect / an impact / an influence on (etkisi olmak)
• pay attention to / pay a visit to (dikkat etmek / ziyaret etmek)
• take a risk / take action / take place (risk almak / harekete geçmek / gerçekleşmek)
• play a role in (rol oynamak)

Örnek cümleler

1. The new policy had a significant impact on the economy.
Yeni politika, ekonomi üzerinde önemli bir etkiye sahipti.

2. Scientists are still gathering evidence to support this theory.
Bilim insanları bu teoriyi desteklemek için hâlâ kanıt topluyor.

3. The number of students has declined significantly this year.
Öğrenci sayısı bu yıl önemli ölçüde azaldı.

4. Regular exercise can enhance your overall well-being.
Düzenli egzersiz genel sağlığını artırabilir.

5. She was reluctant to accept the new proposal.
Yeni öneriyi kabul etmek konusunda isteksizdi.

6. Climate change is having a serious effect on wildlife.
İklim değişikliği yaban hayatı üzerinde ciddi bir etkiye sahip.

7. The government decided to impose new restrictions on imports.
Hükûmet ithalata yeni kısıtlamalar getirmeye karar verdi.

8. This theory is based on a common assumption about human behavior.
Bu teori, insan davranışı hakkındaki yaygın bir varsayıma dayanmaktadır.

9. Many economic problems derive from poor planning.
Pek çok ekonomik sorun kötü planlamadan kaynaklanır.

10. It is difficult to account for this sudden change in attitude.
Bu ani tutum değişikliğini açıklamak zordur.

11. The committee made a final decision after a long discussion.
Komite, uzun bir tartışmadan sonra nihai kararı verdi.

Diyalog

A: How is your exam preparation going?
Sınav hazırlığın nasıl gidiyor?

B: Honestly, vocabulary is my biggest problem.
Açıkçası, kelime bilgisi en büyük sorunum.

A: Have you tried learning collocations instead of single words?
Tek kelime yerine collocation öğrenmeyi denedin mi?

B: Not really. What's the difference?
Pek denemedim. Farkı ne?

A: For example, you don't say 'do a decision', you say 'make a decision'.
Örneğin 'do a decision' demezsin, 'make a decision' dersin.

B: Oh, that makes sense. Turkish learners often make this mistake.
Ah, mantıklı. Türk öğrenciler genelde bu hatayı yapıyor.

A: Exactly. That's why memorizing word pairs is more effective.
Kesinlikle. Bu yüzden kelime çiftlerini ezberlemek daha etkili.

B: I'll start a collocation list today.
Bugün bir collocation listesi başlatacağım.

A: Great idea. It will really help you in the reading section too.
Harika fikir. Bu, okuma bölümünde de gerçekten işine yarayacak.

B: Thanks for the tip!
İpucu için teşekkürler!

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Yanlış: do a mistake → Doğru: make a mistake (hata yapmak fiili İngilizcede 'make' ile kullanılır)
• Yanlış: take a decision (Amerikan İngilizcesinde nadir kullanılır) → Doğru: make a decision (sınavlarda tercih edilen kalıp budur)
• Yanlış: very significant differences (sınavda 'very' yerine 'highly' veya 'considerably' daha doğal) → Doğru: highly significant differences
• Yanlış: Kelimeleri tek başına, cümle bağlamından kopuk ezberlemek → Doğru: Kelimeleri örnek cümle ve eşleştiği kelimeyle birlikte öğrenmek
• Yanlış: Her kelimeyi birebir Türkçeye çevirerek anlamaya çalışmak → Doğru: Kelimenin cümledeki işlevine ve collocation'ına odaklanmak

Alıştırma

1. The new law will _____ a significant effect on small businesses. (have / do / make)

2. Choose the closest synonym: controversial — a) boring b) disputed c) obvious

3. 'Kanıt' kelimesinin İngilizcesi nedir?

4. The committee needs to _____ a decision by Friday. (make / do / take)

5. Choose the antonym of decline: a) increase b) reduce c) remain

6. This problem seems to _____ from a lack of communication. (derive / impose / sustain)

7. 'Dikkat etmek' anlamına gelen collocation nedir? (pay _____ to)

8. Translate: 'Bu teori yaygın bir varsayıma dayanmaktadır.'

Cevap Anahtarı

• 1. have (have an effect on)
• 2. b) disputed
• 3. evidence
• 4. make (make a decision)
• 5. a) increase
• 6. derive
• 7. attention (pay attention to)
• 8. This theory is based on a common assumption.

Telaffuz ipucu

• significant kelimesinde vurgu ikinci hecede: sığ-NİF-i-kınt.
• evidence kelimesinde 'e' harfleri hafif okunur, vurgu ilk hecededir: E-vi-dıns.
• controversial kelimesi uzun olduğu için heceleri tek tek pratik et: kon-trı-VÖR-şıl.

Sonraki derste bu kelime ve collocation bilgini kullanarak cümle tamamlama (sentence completion) sorularının mantığını inceleyeceğiz.