Değişkenler ve Veri Tipleri

Bu derste ne yapacağız?

Bir önceki derste (2. ders) print() fonksiyonuyla ekrana metin yazdırmayı ve bir Python programını nasıl çalıştıracağını öğrendin. Bu derste bir adım daha ileri gideceğiz: bilgiyi bilgisayarın hafızasında saklamayı, yani değişken oluşturmayı öğreneceksin. Ayrıca Python'da en sık kullanılan dört veri tipini -tam sayı, ondalıklı sayı, metin ve mantıksal değer- tanıyacaksın. Dersin sonunda kendi değişkenlerini oluşturup ekrana yazdırabilecek, bir sonraki derste (4. ders) bu değişkenlerle hesaplamalar ve işlemler yapmaya hazır olacaksın.

Ön koşul: Bilgisayarına Python'un kurulu olması ve bir kod düzenleyicide (örneğin IDLE veya tercih ettiğin başka bir düzenleyici) basit bir .py dosyası oluşturup çalıştırabiliyor olman yeterli. print() fonksiyonunu bir önceki derste görmüş olman faydalı olacak. Arayüz görünümü kullandığın Python sürümüne göre küçük farklılıklar gösterebilir; endişelenme, temel mantık her sürümde aynıdır.

Kavram

Değişkeni bir kutuya benzetebilirsin. Kutunun üzerine bir isim yazarsın (örneğin "yas") ve içine bir şey koyarsın (örneğin 25 sayısı). İstediğin zaman kutunun ismini söyleyerek içindeki değeri kullanabilir ya da kutunun içeriğini başka bir değerle değiştirebilirsin. Python'da bir değişken oluşturmak için eşittir işareti (=) kullanılır; bu işaret matematikteki "eşittir" anlamına gelmez, "şunu şuna ata" anlamına gelir. Yani sağ taraftaki değer, sol taraftaki isme atanır.

Python'da her kutunun içinde tuttuğu bilginin bir türü, yani veri tipi vardır. Günlük hayattan örnek verelim: bir kutuya elma koyarsan o kutu meyve kutusu olur, bir kutuya kitap koyarsan kitap kutusu olur. Kutunun ne için kullanılacağı içine konan şeye göre belirlenir. Python da aynı mantıkla, kutunun içine ne koyduğuna bakarak veri tipini kendisi anlar; sen ayrıca "bu bir sayıdır" ya da "bu bir metindir" diye belirtmek zorunda değilsin. Bu derste öğreneceğin dört temel tip şunlardır:

• int (tam sayı): 5, 100, -3 gibi ondalıksız sayılar.
• float (ondalıklı sayı): 3.14, 9.5, -2.0 gibi virgüllü (Python'da nokta ile yazılan) sayılar.
• str (metin, "string"): "Merhaba", 'Ankara' gibi tırnak içine alınmış yazılar.
• bool (mantıksal değer): Sadece True (doğru) veya False (yanlış) değerlerini alabilir; bir ampulün yanık ya da sönük olması gibi düşünebilirsin.

Adım adım uygulama

Şimdi kod düzenleyicinde yeni bir dosya oluşturup adım adım ilerleyelim. Dosyanı degiskenler.py adıyla kaydetmen yeterli.

• Kod düzenleyicini aç ve yeni bir dosya oluştur; dosya adını degiskenler.py yap.
• İlk satıra bir tam sayı değişkeni tanımla: yas = 25 yaz. Bu satır, "yas" isimli bir kutu oluşturur ve içine 25 sayısını koyar.
• Alt satıra bir ondalıklı sayı değişkeni ekle: boy = 1.75 yaz. Burada "boy" kutusuna 1.75 değerini koyuyorsun; Python bunun float tipinde olduğunu tırnak olmadığı ve içinde nokta bulunduğu için kendisi anlar.
• Sonra bir metin değişkeni tanımla: isim = "Ayşe" yaz. Tırnak işaretleri Python'a "bu bir metindir, sayı değildir" der. Çift tırnak veya tek tırnak kullanabilirsin, ikisi de aynı işi yapar; önemli olan başta ve sonda aynı tırnağı kullanman.
• Şimdi bir mantıksal değişken ekle: ogrenci_mi = True yaz. True ve False kelimelerinin ilk harfi Python'da mutlaka büyük yazılır, aksi hâlde hata alırsın.
• Son olarak bu dört değişkeni print() fonksiyonuyla ekrana yazdır: print(isim, yas, boy, ogrenci_mi) satırını ekle. print() içine birden fazla değeri virgülle ayırarak verdiğinde, Python bunları aralarına boşluk koyarak tek satırda yazdırır.
• Dosyayı kaydet ve çalıştır. IDLE kullanıyorsan Run menüsünden Run Module seçeneğine tıklayabilir ya da klavyeden F5 tuşuna basabilirsin. Terminal veya komut satırından çalıştırıyorsan python degiskenler.py yazıp Enter tuşuna basman yeterli.
• Ekranda şu çıktıyı görmelisin: Ayşe 25 1.75 True. Eğer bu satırı gördüysen değişkenlerini başarıyla oluşturup yazdırdın demektir.
• Bir değişkenin tipini merak edersen type() fonksiyonunu kullanabilirsin. Örneğin print(type(yas)) satırını eklersen ekranda class 'int' yazısını görürsün; bu, "yas" değişkeninin tam sayı (int) tipinde olduğunu gösterir.
• Bir değişkenin değerini daha sonra değiştirebileceğini de dene: yas = 26 satırını en alta ekle ve altına print(yas) yaz, dosyayı tekrar çalıştır. Kutunun içindeki değerin 25'ten 26'ya değiştiğini göreceksin; bu yüzden buna "değişken" denir, değeri değişebilir.

Değişken isimlendirirken dikkat etmen gereken birkaç kural var: isim rakamla başlayamaz (1isim = 5 yazarsan hata alırsın), isim içinde boşluk olamaz (bunun yerine alt çizgi kullanılır, örneğin ogrenci_adi), Türkçe karakter kullanmamak daha güvenlidir (ı, ş, ğ, ü gibi harfler bazı ortamlarda sorun çıkarabilir), ve Python'ın kendi kullandığı kelimeler (print, True, False, if gibi) değişken adı olarak kullanılamaz. Ayrıca değişken adlarını anlamlı seçmek (yas, ogrenci_mi gibi) kodunu okurken kendine ve başkalarına büyük kolaylık sağlar; tek harfli isimler (a, b, x gibi) küçük denemelerde kullanılabilir ama gerçek projelerde önerilmez.

Sık karşılaşılan sorunlar

Mini görev

Kendi bilgilerinle yeni bir dosya oluştur, adını bilgi_karti.py koy. Bu dosyada kendi adını, yaşını, boyunu (metre cinsinden ondalıklı) ve "Python öğreniyorum" durumunu True veya False olarak tutan dört değişken oluştur, sonra hepsini tek bir print() satırında ekrana yazdır. İstersen her değişkenin tipini type() ile ayrı ayrı da yazdırabilirsin.

Kontrol listesi:

• Dört farklı değişken oluşturdum (int, float, str, bool).
• Metin değeri tırnak içinde yazıldı.
• True veya False kelimesinin ilk harfi büyük yazıldı.
• Değişken adları rakamla başlamıyor ve boşluk içermiyor.
• print() satırı hatasız çalışıp dört değeri de ekrana yazdırdı.

Kendini sına

• 1) Python'da bir değişkene değer atamak için hangi işaret kullanılır?
• 2) "Merhaba" değeri hangi veri tipine örnektir?
• 3) 3.14 değerinin veri tipi nedir?
• 4) True ve False değerlerini tutan veri tipinin adı nedir?
• 5) Bir değişkenin tipini öğrenmek için hangi fonksiyon kullanılır?

Cevaplar

• 1) Eşittir işareti (=) kullanılır; bu işaret "ata" anlamına gelir, matematikteki eşitlikle karıştırılmamalıdır.
• 2) str (metin/string) tipine örnektir, çünkü tırnak içine alınmıştır.
• 3) float, yani ondalıklı sayı tipidir.
• 4) bool (mantıksal/boolean) tipidir.
• 5) type() fonksiyonu kullanılır, örneğin type(degisken_adi) yazılarak.