Etkili Dinleme ve Sohbeti Sürdürme

Bir önceki derste kendine güvenerek bir sohbeti nasıl başlatacağını, ilk cümleyi nasıl kuracağını ve karşındaki insana nasıl rahatça yaklaşacağını öğrendin. Sohbeti başlatmak işin sadece ilk adımıydı. Şimdi asıl mesele şu: o sohbeti nasıl canlı tutacaksın, karşındaki insan seninle konuşurken kendini nasıl değerli hissedecek? Bu dersin cevabı tek bir kelimede gizli: dinlemek. Bir sonraki derste ise sohbeti nasıl nazikçe sonlandıracağını ve gerektiğinde hayır diyerek kendi sınırlarını nasıl koruyacağını öğreneceksin.

Neden önemli?

Bir arkadaşınla otururken, sen bir şey anlatırken karşındakinin telefonuna baktığını, gözlerinin boşlukta gezindiğini ya da sen cümleni bitirmeden kendi hikâyesine geçtiğini hiç fark ettin mi? O anda ne hissedersin? Genelde 'beni önemsemiyor' ya da 'anlatmaya değmezdi' gibi bir duygu oluşur. İşte tam bu yüzden dinlemek, konuşmak kadar önemlidir.

Çoğu insan sohbeti sürdürmenin sırrının 'ne söyleyeceğim' olduğunu düşünür. Oysa gerçek sır, karşındakinin ne söylediğine gerçekten kulak vermektir. Bir işyerinde toplantıda fikrini paylaşan bir çalışan düşün: eğer patronu ya da arkadaşları onu gerçekten dinliyorsa, o çalışan kendini değerli hisseder ve daha rahat konuşur. Aynı şey bir öğrenci için de, bir ev hanımı için de, bir emekli için de geçerlidir. Herkes dinlenmek ister. Sen de birini iyi dinlediğinde, o kişi seninle konuşmaktan keyif alır ve sohbet kendiliğinden akar.

Temel bilgi

Dinlemek, sadece sessiz kalıp karşıdakinin konuşmasını beklemek değildir. İki tür dinleme vardır ve aralarındaki fark çok büyüktür.

Aktif dinlemenin üç temel parçası vardır:

• Beden diliyle dinlemek: Yüzünü karşındakine dön, göz teması kur, başını hafifçe sallayarak 'seni duyuyorum' mesajı ver.
• Sözle dinlemek: Karşındakinin söylediğini kendi cümlenle kısaca tekrar et. Örneğin 'Yani bugün işte gerçekten yorucu bir gün geçirmişsin' demek, onun anlatısını duyduğunu gösterir.
• Merakla dinlemek: Konuyu kapatan değil, açan sorular sor. 'Peki sonra ne oldu?' ya da 'Bu seni nasıl hissettirdi?' gibi sorular sohbeti derinleştirir.

Sohbeti sürdürmek için bir de 'açık uçlu soru' kavramını bilmen gerekiyor. Kapalı uçlu sorular 'evet' ya da 'hayır' ile biter ve sohbeti tıkar. Örneğin 'Filmi beğendin mi?' kapalı bir sorudur. Açık uçlu sorular ise karşındakine anlatma alanı açar: 'Filmde seni en çok ne etkiledi?' gibi. Açık uçlu sorular sohbetin yakıtıdır.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Konuşurken telefonunu elinden bırak, gözlerini karşındaki kişiye çevir. Dikkatinin tamamen orada olduğunu göster.
2. Karşındaki konuşurken kendi cevabını hazırlamaya çalışma. Sadece dinle. Cevabın zaten kendiliğinden gelecek.
3. Karşındaki cümlesini bitirdiğinde, duyduğunu kısaca kendi kelimelerinle tekrar et. Bu ona 'seni anladım' demenin en güçlü yoludur.
4. Sonra bir açık uçlu soru sor. Bu, sohbetin devam etmesi için ona kapı açar.
5. Sırası geldiğinde kendi deneyimini de kısaca paylaş, ama uzun tutma. Sohbet bir tenis maçı gibidir; top sürekli iki tarafa da gitmeli.
6. Sessizlikten korkma. Bir iki saniyelik sessizlik, karşındakine düşünme ve devam etme fırsatı verir.

Örnek

Bir öğrenci, okuldan çıkışta arkadaşıyla yürürken şöyle bir konuşma yaşadığını hayal etsin: Arkadaşı 'Bugün matematik sınavı çok zordu' der. Öğrenci, dinlemeden hemen 'Bende de İngilizce ödevi vardı' diye kendi konusuna atlarsa, sohbet orada tıkanır. Ama şöyle derse: 'Vay be, zor mu geçti? Hangi konular çıktı?' sohbet devam eder. Arkadaşı anlatmaya başlar, öğrenci de gerçekten dinler, sonunda 'Yani gerçekten yorucu bir gün geçirmişsin, dinlenmen lazım' der. Bu küçük diyalog, karşılıklı güveni artıran, sıradan ama etkili bir örnektir. (Bu örnek tamamen kurgusaldır, gerçek bir olayı yansıtmaz.)

Sık yapılan hatalar

• Karşıdaki konuşurken kendi cevabını zihinde hazırlamak ve bu yüzden söylenenin yarısını kaçırmak.
• Her cümleden sonra hemen kendi hikâyeni anlatmaya başlamak, sohbeti kendine çevirmek.
• Sadece kapalı uçlu sorular sormak ve sohbetin 'evet/hayır' döngüsüne düşmesine izin vermek.
• Sessizlik anlarından rahatsız olup hemen konuyu değiştirmek, oysa kısa sessizlikler doğaldır.
• Telefona bakmak, etrafı izlemek gibi dikkat dağıtan davranışlar sergilemek.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Bu hafta üç farklı sohbette, karşındaki konuşmayı bitirmeden cevap vermeden önce en az iki saniye bekle ve sonra konuş.
• Bir sohbette en az iki açık uçlu soru sormayı dene ve karşındakinin ne kadar uzun konuştuğunu gözlemle.
• Bir yakınınla konuşurken duyduğunu kendi cümlenle bir kez tekrar et ve onun tepkisini fark et.

Kendini sına

1. Aktif dinleme ile pasif dinleme arasındaki temel fark nedir?
2. Açık uçlu soru ile kapalı uçlu soru arasındaki fark nedir?
3. Karşındakinin söylediğini kendi cümlenle tekrar etmenin sohbete faydası nedir?
4. Sohbet sırasında sessizlik anları neden her zaman kötü değildir?
5. Bir sohbette kendi hikâyeni anlatmadan önce yapman gereken şey nedir?

Cevaplar

• Pasif dinlemede kendi cevabını düşünürsün ve dikkatin dağınıktır; aktif dinlemede karşındakini anlamaya odaklanır, beden diliyle ve sorularla bunu gösterirsin.
• Kapalı uçlu soru 'evet/hayır' ile biter ve sohbeti kapatır; açık uçlu soru karşındakine anlatma alanı açar ve sohbeti derinleştirir.
• Karşındakine gerçekten dinlendiğini hissettirir, güveni artırır ve sohbetin daha rahat akmasını sağlar.
• Kısa sessizlikler karşındakine düşünme ve devam etme fırsatı verir; her sessizliği doldurmaya çalışmak sohbeti yapaylaştırabilir.
• Önce karşındakinin söylediğini gerçekten dinlemen ve mümkünse kısaca özetlemen gerekir; sonra kendi deneyimini paylaşabilirsin.