Özgüven Nedir, Ne Değildir?

Hoş geldin! Bu kursta özgüveni, sosyal becerileri ve hayır diyebilmeyi adım adım öğreneceksin. İlk derste en temel soruyla başlıyoruz: özgüven gerçekte nedir, ne değildir? Bu soruyu doğru cevaplamadan ilerlersek, yanlış bir hedefe koşmuş oluruz. Hazırsan başlayalım.

Neden önemli?

Bir markette kasada sıra beklerken, kasiyer yanlış para üstü verdiğinde çoğu insan bir şey söylemeden gider. İçinden 'acaba yanlış anlarım, tartışma çıkar' diye geçirir ve susar. Oysa aynı kişi, arkadaşlarıyla otururken çok rahat konuşabilir, şaka yapabilir. Bu ikisi arasındaki fark özgüvendir. Özgüven; bazı ortamlarda rahatken bazı ortamlarda kilitlenmemizin, bazı insanlara kolayca 'hayır' derken bazılarına diyememenin sebebidir. Günlük hayatta iş görüşmesinde fikrini söylemek, ailede bir sınır koymak, toplu taşımada yer talep etmek, bir hataya 'bu benim hatam değil' diyebilmek; hepsi özgüvenle ilgilidir. Bu konuyu doğru anlamak, hayatının pek çok alanında daha rahat hareket etmeni sağlar.

Temel bilgi

Özgüven, kendini olduğun gibi tanımak ve kendine güvenmektir. Bu; her şeyi mükemmel yapmak değildir, her konuda haklı çıkmak değildir ve kibirli davranmak da değildir. Özgüveni doğru anlamak için önce onunla sık karıştırılan kavramlardan ayırmak gerekir.

Özgüvenin temelinde öz farkındalık vardır. Yani kendi güçlü yanlarını, sınırlarını ve o an ne hissettiğini bilmek. Özgüveni olan bir insan kendine şunu söyleyebilir: 'Bu konuda iyiyim, şu konuda zayıfım, ama ikisi de benim değerimi değiştirmez.' Bu, kusursuz olmayı değil, kendiyle barışık olmayı ifade eder.

Ayrıca özgüven sabit bir özellik değildir; bir beceridir. Yani doğuştan gelen, bazı insanlarda olup bazılarında olmayan bir şey değildir. Tıpkı bisiklete binmek gibi, tekrar ede ede gelişir. Bu yüzden bugün az özgüvenli hissetsen bile, bu durum kalıcı değildir; üzerinde çalışılabilir.

Adım adım nasıl yapılır?

Özgüveni doğru anlamak ve geliştirmeye başlamak için şu adımları izleyebilirsin:

1. Bir kağıda, kendinle ilgili 'kibir' zannettiğin ama aslında özgüven olan üç davranış yaz. Örneğin: 'Fikrimi söylemek', 'bir işi övünmeden yapmak'.
2. Son bir hafta içinde kendini eleştirdiğin bir anı hatırla. O anda kusursuz olmadığın için mi, yoksa gerçekten yanlış bir şey yaptığın için mi kendini eleştirdin? Aradaki farkı düşün.
3. Güçlü olduğun üç konuyu ve gelişmeye açık olduğun iki konuyu yazılı olarak listele. Bu listeyi 'kendimi tanıma' listesi olarak sakla.
4. Bugün içinde küçük bir durumda ('bu restoranı ben seçeyim' gibi) net bir tercih belirt ve sonucunu gözlemle. Kimse çökmez, hayat devam eder.
5. Akşam, gün içinde kendine karşı nazik davrandığın bir anı hatırla ve not al. Bu alışkanlık zamanla öz farkındalığını güçlendirir.

Örnek

Kurgusal bir örnek verelim: Bir çalışan, toplantılarda fikrini söylemekten çekinir; çünkü 'yanlış bir şey söylersem aptal görünürüm' diye düşünür. Bir gün, bir projede fark ettiği küçük bir hatayı fark eder ama söylemez, çünkü kusursuz konuşamayacağını düşünür. Proje ilerledikçe o hata büyür ve iş yükü artar. Bu çalışan aslında kibirli değildir, tam tersine kendinden çok emin değildir ve 'mükemmel konuşmalıyım' beklentisiyle kendini susturmuştur. Oysa özgüvenli bir yaklaşım şöyle olurdu: 'Emin değilim ama şunu fark ettim, kontrol edelim mi?' Bu cümle ne kibirlidir ne de kusursuzdur; sadece dürüst ve nettir. İşte özgüven budur — mükemmel konuşmak değil, gerçeği olduğu gibi, kendine güvenerek ifade edebilmek.

Sık yapılan hatalar

• Özgüveni sesin yüksekliğiyle veya kalabalıkta öne çıkmakla karıştırmak.
• Hata yapmaktan o kadar korkmak ki hiç konuşmamak veya hiç denememek.
• Kendini başkalarıyla sürekli kıyaslayıp 'ondan daha iyi olmalıyım' diye düşünmek.
• Özgüveni bir kerede, aniden kazanılacak bir şey sanmak; oysa küçük adımlarla zamanla gelişir.
• Kibirli davranan birini 'özgüvenli' sanıp onu örnek almaya çalışmak.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Güçlü yanların ve gelişime açık yanların listesini yaz; bu listeyi bir yere not et ve hafta boyunca göz at.
• Gün içinde en az bir kez, küçük de olsa net bir tercihini (yemek seçimi, oturma yeri gibi) açıkça söyle.
• Kendini eleştirdiğin bir anı fark ettiğinde, 'bu gerçek bir hata mı, yoksa kusursuzluk beklentim mi?' diye kendine sor ve cevabını bir deftere yaz.

Kendini sına

1. Özgüven ile kibir arasındaki temel fark nedir?
2. Özgüvenli bir insan hata yaptığında ne yapar?
3. Özgüven doğuştan gelen sabit bir özellik midir, yoksa geliştirilebilir bir beceri midir?
4. Yüksek sesle konuşmak her zaman özgüvenin göstergesi midir?
5. Öz farkındalık, özgüvenle nasıl bağlantılıdır?

Cevaplar

• Kibir başkasını küçültür ve üstünlük taslar; özgüven ise kendine değer vermektir ve başkasına zarar vermez.
• Hatasını kabul eder, gerekirse düzeltir ve kendine karşı sert eleştiriler yapmadan devam eder.
• Geliştirilebilir bir beceridir; tekrar ve pratikle zamanla güçlenir.
• Hayır; sessiz veya sakin biri de özgüvenli olabilir, özgüven ses tonuyla değil kendine güvenle ilgilidir.
• Öz farkındalık, kişinin güçlü ve zayıf yanlarını gerçekçi bir şekilde tanımasını sağlar; bu da sağlam bir özgüvenin temelidir.