Zaman Yönetimi Değil, Enerji Yönetimi

Bir önceki derste, seni ertelemeye iten tetikleyicileri fark etmeyi öğrenmiştin: hangi düşünceler, hangi ortamlar ya da hangi duygular seni işten uzaklaştırıyor. Bu derste bir adım daha ileri gidiyoruz: erteleme her zaman tembellikten değil, çoğu zaman yanlış zamanda yanlış işi yapmaya çalışmaktan kaynaklanır. Bu dersin sonunda, günün hangi saatlerinde zihnin daha açık, hangi saatlerde daha yorgun olduğunu fark edip planını buna göre kurmayı öğreneceksin. Bir sonraki derste ise bu enerji bilgisini kullanarak kalıcı bir günlük rutin, yani bir alışkanlık zinciri kuracaksın; bu yüzden bu dersteki gözlemler sıradaki dersin temelini oluşturacak.

Neden önemli?

Bir öğrenciyi düşün. Sabah saat dokuzda matematik problemlerini gözünü kırpmadan çözebiliyor ama akşam yedide aynı problemler karşısında beynine kilit vurulmuş gibi hissediyor. Ya da bir çalışanı düşün: sabah toplantıda net ve hızlı düşünüyor, ama öğleden sonra saat üçte basit bir e-postayı bile yazmakta zorlanıyor. Bu insanlar tembel değil. Sadece enerjilerinin en yüksek olduğu saatte en zor işi yapmıyorlar, en düşük olduğu saatte en zor işi yapmaya çalışıyorlar.

Çoğu insan zaman yönetimini şöyle düşünür: "Bugün şu saatler boş, o saatlere şu işi koyayım." Ama boş saat ile verimli saat aynı şey değildir. Boş bir saatte oturup bir raporu bitirmeye çalışabilirsin, fakat eğer o saatte zihnin yorgunsa, o bir saat aslında iki saate çıkar, üstelik iş de kaliteli olmaz. Bunun sonucunda kişi kendini "yine erteledim" diye suçlar, oysa asıl sorun zamanlama hatasıdır.

Temel bilgi

Enerji yönetimi, gün içinde zihinsel ve bedensel gücünün ne zaman yüksek, ne zaman düşük olduğunu fark edip işlerini bu dalgalanmaya göre yerleştirmek demektir. Herkesin enerji dalgası birbirinden farklıdır; bu yüzden "herkes sabah 6'da kalksın, en verimli saat sabahtır" gibi genel kurallar herkese uymaz. Önemli olan, kendi enerji dalganı tanımaktır.

Gün içindeki enerjini kabaca üç türe ayırabilirsin:

Burada dikkat etmen gereken önemli bir nokta var: enerji seviyeni hissettiğin yorgunlukla karıştırma. Bazen insan yorgun olduğunu düşünür ama aslında sadece o işi yapmak istemiyordur; bazen de enerjik hissetmez ama harekete geçtiğinde enerjisi açılır. Bu yüzden enerjini sadece hislerine değil, birkaç günlük gözleme dayanarak belirlemelisin.

Enerjini etkileyen dört ana etken vardır: uyku düzeni, öğün saatleri, hareket (yürüyüş, egzersiz) ve zihinsel yük (o gün kaç karar verdiğin, ne kadar strese maruz kaldığın). Bu dört etkenden herhangi biri bozulduğunda enerji dalgan da bozulur. Sağlıkla ilgili ciddi bir uyku sorunun veya sürekli aşırı yorgunluk yaşıyorsan, bunu bir uzmana danışarak değerlendirmen daha doğru olur; bu ders sadece günlük planlama için bir çerçeve sunar.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Önümüzdeki üç ila beş gün boyunca, her iki saatte bir (örneğin saat 9, 11, 13, 15, 17, 19'da) kendine şu soruyu sor: "Şu an zihnim ne kadar açık, 1 ile 5 arası bir puan versem kaç veririm?" Bunu telefonuna not olarak veya küçük bir kağıda yazabilirsin.
2. Gün sonunda bu puanları bir çizgi gibi düşün. Hangi saatlerde puanların hep yüksek, hangi saatlerde hep düşük çıktığına bak. Üç beş günlük gözlemden sonra kendi enerji dalgan ortaya çıkacaktır.
3. Yaptığın işleri de zorluk derecesine göre üçe ayır: zor işler (derin düşünme gerektirenler), orta işler (rutin ama dikkat gerektirenler), kolay işler (mekanik, otomatik yapılabilenler).
4. Ertesi gün planını yaparken zor işleri enerjinin en yüksek olduğu saate, orta işleri orta enerji saatine, kolay işleri de düşük enerji saatine yerleştir.
5. Enerjinin en düşük olduğu saatte kendini zorlamak yerine, o saati kısa bir mola, kısa bir yürüyüş veya basit işler için ayır. Bu, tembellik değil, akıllıca kullanılan bir zamandır.
6. Bir hafta boyunca bu düzeni uygula ve hangi işlerin daha kolay bittiğini, hangi saatlerde hâlâ zorlandığını tekrar gözden geçir. Enerji dalgan zamanla küçük değişiklikler gösterebilir, bu yüzden bu gözlemi ara sıra tekrarlamak faydalıdır.

Örnek

Bir ev hanımını düşünelim. Sabah çocuklarını okula gönderdikten sonra saat 9 ile 11 arasında zihninin oldukça açık olduğunu fark ediyor. Bu saatlerde eskiden bulaşık yıkayıp sonra da faturaları ödemeye çalışıyordu, ama faturalarla ilgili hesap kontrolü onu hep yoruyor ve genelde erteliyordu. Enerji gözlemi yaptıktan sonra fark ediyor ki, en zor zihinsel işi (fatura ve hesap kontrolü) saat 9-11 arasına, bulaşık ve temizlik gibi mekanik işleri ise öğleden sonra saat 15 civarına, yani zihninin yorgun olduğu ama bedeninin hâlâ hareket edebildiği saate koyabilir. Bu küçük değişiklikten sonra faturaları erteleme alışkanlığı büyük ölçüde azalıyor, çünkü artık o işi zihninin en güçlü olduğu anda yapıyor.

Bu tamamen kurgusal bir örnektir, ama günlük hayatta sıkça karşılaşılan bir durumu yansıtır: iş değişmiyor, sadece yeri değişiyor ve sonuç bambaşka oluyor.

Sık yapılan hatalar

• Herkesin enerji dalgasının aynı olduğunu varsaymak ve "sabah insanı" ya da "gece insanı" olduğunu hiç sorgulamadan kabul etmek.
• Düşük enerji saatinde kendini zorlayarak zor bir işi bitirmeye çalışmak ve sonra "neden bu kadar yavaşım" diye kendini eleştirmek.
• Enerji gözlemini bir günde yapıp genellemek; oysa gerçek dalgayı görmek için en az birkaç gün gözlem gerekir.
• Uyku, öğün ve hareket düzenini hiç değiştirmeden sadece plan sırasını değiştirmenin yeterli olacağını sanmak.
• Düşük enerji saatlerini tamamen "boşa geçen zaman" olarak görüp suçluluk duymak; oysa o saatler kolay işler veya dinlenme için değerlidir.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Üç gün boyunca günde altı kez (iki saatte bir) zihinsel açıklık puanını 1-5 arasında not et.
• Yapman gereken üç işi zorluk derecesine göre sırala (zor, orta, kolay) ve her birini hangi saate koyacağına karar ver, bunu bir kağıda yaz.
• Enerjinin en düşük olduğu saatte, zor bir iş yapmak yerine 10 dakikalık kısa bir mola veya yürüyüş dene ve ardından nasıl hissettiğini gözlemle.

Kendini sına

1. Enerji yönetimi ile zaman yönetimi arasındaki temel fark nedir?
2. Zihinsel açıklık puanını gün içinde neden birden fazla kez ölçmek gerekir?
3. Enerjini etkileyen dört ana etken hangileridir?
4. Düşük enerji saatine hangi tür işler yerleştirilmelidir?
5. Bir günlük enerji gözleminin neden yeterli olmadığı doğru mudur, yanlış mıdır?

Cevaplar

1. Zaman yönetimi sadece boş saatleri işlerle doldurmaya odaklanır; enerji yönetimi ise işin zorluğunu, o saatteki zihinsel gücünle eşleştirmeye odaklanır.
2. Çünkü enerji gün içinde sabit kalmaz, dalgalanır; tek bir ölçüm gerçek dalgayı göstermez.
3. Uyku düzeni, öğün saatleri, hareket (egzersiz/yürüyüş) ve zihinsel yük (o gün alınan karar sayısı, stres).
4. Basit ve mekanik işler, kısa molalar veya dinlenme.
5. Doğru; gerçek dalgayı görmek için en az birkaç günlük gözlem gerekir, tek gün yanıltıcı olabilir.