Düzenli Çoğul İsimler: -s ve -es Kuralları (A1)

Önceki derste (2/8) isimlerin önünde a, an ve the artikellerini nasıl kullandığımızı öğrenmiştik. Bu derste ise isimleri çoğul yapmayı, yani "bir kalem" iken "kalemler" demeyi öğreneceğiz. Bir sonraki derste (4/8) düzensiz çoğulları göreceğiz.

Bu derste ne öğreneceksin?

• İsimleri çoğul yaparken -s ekini ne zaman kullanacağını
• -es ekinin hangi harflerden sonra geldiğini
• Çoğul ekinin üç farklı okunuşunu (/s/, /z/, /ız/)
• "y" ile biten kelimelerde çoğul yaparken dikkat edilecek kuralı

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

İngilizcede çoğu ismi çoğul yapmak için sonuna -s ekleriz. Türkçedeki "-ler / -lar" ekine benzer, ama İngilizcede tek bir ek vardır: -s. Kelimenin sonundaki harfe göre bazen -es eklenir.

Kural 1: İsim + -s (çoğu kelime için)

book → books (kitap → kitaplar)

Kural 2: İsim, şu harflerle bitiyorsa + -es eklenir: -s, -ss, -sh, -ch, -x, -z

bus → buses, box → boxes, watch → watches

Kural 3: İsim sessiz harf + y ile bitiyorsa, "y" düşer ve -ies eklenir.

city → cities, baby → babies

Not: İsim sesli harf + y ile bitiyorsa, sadece -s eklenir, "y" değişmez.

boy → boys (erkek çocuk → erkek çocuklar), day → days (gün → günler)

Çoğul ekinin okunuşu (çok önemli!)

Yazıda hep "-s" veya "-es" görsek de, konuşurken üç farklı şekilde okunur:

• /s/ sesi: kelime sert (tonsuz) bir sesle bitiyorsa → cats (kets), books (buks)
• /z/ sesi: kelime yumuşak (tonlu) bir sesle veya sesli harfle bitiyorsa → dogs (dogz), boys (boyz)
• /ız/ sesi: kelime -s, -ss, -sh, -ch, -x, -z gibi "ıslıklı" bir sesle bitiyorsa (yani -es eklenen kelimeler) → buses (basiz), watches (vaçiz)

Örnek cümleler

I have two books.
İki kitabım var.

She has three cats.
Onun üç kedisi var.

There are five boxes on the table.
Masada beş kutu var.

We take the bus to school. / There are two buses here.
Okula otobüsle gideriz. / Burada iki otobüs var.

He wears two watches.
O, iki kol saati takıyor.

I live in a small city. / There are many big cities in Turkey.
Küçük bir şehirde yaşıyorum. / Türkiye'de birçok büyük şehir var.

My sister has two babies.
Kız kardeşimin iki bebeği var.

The dogs are in the garden.
Köpekler bahçede.

There are four boys in my class.
Sınıfımda dört erkek çocuk var.

I work seven days a week.
Haftada yedi gün çalışırım.

Diyalog

A: How many books do you have?
Kaç tane kitabın var?

B: I have about twenty books.
Yaklaşık yirmi kitabım var.

A: Wow! Do you have any cats or dogs?
Vay canına! Hiç kedin veya köpeğin var mı?

B: Yes, I have two cats and one dog.
Evet, iki kedim ve bir köpeğim var.

A: Where do you live? Is it a big city?
Nerede yaşıyorsun? Büyük bir şehir mi?

B: No, it's a small city near Ankara.
Hayır, Ankara yakınında küçük bir şehir.

A: How do you go to work every day?
Her gün işe nasıl gidiyorsun?

B: I take the bus. There are many buses in the morning.
Otobüsle gidiyorum. Sabahları çok fazla otobüs oluyor.

A: Do you have any boxes for the books?
Kitaplar için hiç kutun var mı?

B: Yes, I have three boxes at home.
Evet, evde üç kutum var.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Yanlış: two book Doğru: two books — sayıdan sonra ismin çoğul eki unutulmamalı; Türkçede "iki kitap" derken çoğul ek kullanmayız ama İngilizcede kullanılır.
• Yanlış: two bus Doğru: two buses — "-s" ile biten kelimelere sadece "-s" değil "-es" eklenir.
• Yanlış: two citys Doğru: two cities — sessiz harf + y ile bitenlerde "y" düşüp "-ies" gelir.
• Yanlış: two boyies Doğru: two boys — sesli harf + y ile bitenlerde "y" değişmez, sadece "-s" eklenir.
• Yanlış: "cats" kelimesini "kets" yerine "ketz" gibi okumak Doğru: sert sesle biten kelimelerde çoğul eki /s/ olarak okunur, /z/ değil.

Alıştırma

1. Boşluk doldurma: I have two ____ (book).
2. Boşluk doldurma: There are three ____ (box) on the desk.
3. Boşluk doldurma: She has two ____ (baby).
4. Boşluk doldurma: We live in two different ____ (city).
5. Çeviri: "Bahçede beş köpek var." cümlesini İngilizceye çevir.
6. Doğru şıkkı seç: watch → a) watchs b) watches c) watchies
7. Doğru şıkkı seç: day → a) days b) dayes c) daies
8. "cats" kelimesinin çoğul eki nasıl okunur? a) /s/ b) /z/ c) /ız/

Cevap Anahtarı

1. books
2. boxes
3. babies
4. cities
5. There are five dogs in the garden.
6. b) watches
7. a) days
8. a) /s/

Telaffuz ipucu

• "cats" derken sonundaki "-s" harfini sert ve kısa "s" sesiyle (/s/) söyle, "z" sesine kaçırma.
• "dogs" derken sonundaki "-s" harfi aslında "z" (/z/) gibi okunur; "dogz" der gibi düşün.
• "-es" ile biten kelimelerde (buses, watches) sondaki hece ayrıca bir "ız" sesi olarak duyulur, sanki kelimeye fazladan bir hece eklenmiş gibi telaffuz edilir.