Doğru Soru Sorma Sanatı: Prompt Temelleri

Bu kurs, sekiz derslik bir yolculukta yapay zekâ araçlarını günlük işlerinizde nasıl kullanacağınızı adım adım gösteriyor. Bir önceki derste yapay zekâ sohbet araçlarının ne olduğunu ve günlük hayatta ne işe yaradığını gördünüz. Bu derste, o araçlardan gerçekten işe yarar sonuçlar almanın en önemli becerisine odaklanıyoruz: doğru soru sorma. Bir sonraki derste ise bu becerileri kullanarak yapay zekâ ile birlikte yazı yazmayı öğreneceksiniz; bu yüzden burada öğrendikleriniz orada doğrudan işinize yarayacak.

Bu derste ne yapacağız?

Bu derste, yapay zekâya sorduğumuz sorunun (buna "prompt" denir) kalitesinin, aldığımız cevabın kalitesini nasıl doğrudan belirlediğini öğreneceğiz. Zayıf bir soru ile güçlü bir soru arasındaki farkı somut örneklerle göreceğiz ve kendi sorularımızı güçlendirmek için basit bir yöntem edineceğiz.

Ön koşul: Bir önceki derste anlatılan yapay zekâ sohbet aracına (örneğin bir sohbet robotuna) nasıl mesaj yazıp gönderileceğini bilmeniz yeterlidir. Herhangi bir teknik bilgiye ya da kurulum yapmanıza gerek yoktur.

Kavram

Prompt, yapay zekâya yazdığınız istek, soru ya da talimattır. Yapay zekâ sizin ne istediğinizi tahmin etmeye çalışan çok bilgili ama sizi hiç tanımayan bir asistan gibidir. Ona ne kadar az bilgi verirseniz, o kadar genel ve işinize yaramayan bir cevap alırsınız.

Bunu bir benzetmeyle düşünelim: Bir lokantada garsona sadece "bir şeyler getir" derseniz, önünüze ne geleceği belli olmaz; tatlı da gelebilir, çorba da. Ama "acı sevmem, öğlen yedim, hafif bir şey istiyorum, tercihen sebze ağırlıklı" derseniz, garson sizin gerçekten isteyebileceğiniz bir şey getirir. Yapay zekâ da aynı garson gibidir: siz ne kadar net ve ayrıntılı söylerseniz, o kadar isabetli cevap verir.

İyi bir sorunun genellikle dört unsuru vardır:

• Bağlam: Durumu, kimin için olduğunu, amacı açıklamak.
• Görev: Yapay zekânın tam olarak ne yapmasını istediğinizi belirtmek.
• Biçim: Cevabın nasıl olmasını istediğinizi söylemek (madde madde, kısa paragraf, tablo, resmi ya da samimi dil gibi).
• Sınır ve örnek: Uzunluk, sayı, konu sınırı gibi kısıtlamaları ya da örnekleri belirtmek.

Bu dört unsuru hatırlamak için kısa bir kısaltma kullanabilirsiniz: B-G-B-S (Bağlam, Görev, Biçim, Sınır). Her soru yazarken bu dördünü gözden geçirmek, cevabın kalitesini büyük ölçüde artırır.

Adım adım uygulama

Şimdi zayıf bir soruyu adım adım güçlü bir soruya dönüştürelim. Aşağıdaki adımları kendi yapay zekâ sohbet aracınızda (bir önceki derste tanıştığınız araçta) uygulayabilirsiniz.

1. Zayıf bir soru ile başlayın. Sohbet kutusuna şunu yazıp gönderin: "Bana yemek tarifi ver." Gönder düğmesine (genellikle bir uçak simgesi ya da Gönder yazan düğme) tıklayın ya da Enter tuşuna basın. Gelen cevaba bakın; muhtemelen rastgele bir tarif göreceksiniz, belki hiç işinize yaramayacak bir yemek.
2. Bağlam ekleyin. Şimdi kim için, ne amaçla sorduğunuzu ekleyin: "İki kişilik, akşam yemeği için bir tarif istiyorum." Bu adımda cevabın biraz daha yönlendiğini fark edeceksiniz ama hâlâ eksikler olabilir (örneğin malzemeleriniz olmayabilir).
3. Görevi netleştirin. Tam olarak ne istediğinizi ekleyin: "Evde tavuk göğsü, pirinç, soğan ve birkaç baharatım var. Bunlarla yapabileceğim, iki kişilik bir akşam yemeği tarifi öner." Artık yapay zekâ elinizdeki malzemelere göre gerçekçi bir öneri verebilir.
4. Biçim belirtin. Cevabın nasıl görünmesini istediğinizi söyleyin: "Malzemeleri madde madde listele, sonra hazırlama adımlarını numaralı liste hâlinde, en fazla 8 adımda anlat." Bu sayede cevap dağınık bir paragraf yerine, takip etmesi kolay bir liste hâline gelir.
5. Sınır ve örnek ekleyin. Son olarak kısıtlamalarınızı belirtin: "Hazırlama süresi 30 dakikayı geçmesin, acı baharat kullanma." Böylece cevap sizin gerçek ihtiyacınıza tam oturur.
6. Tüm parçaları birleştirip tek seferde deneyin. Yeni bir sohbet başlatıp (genellikle Yeni Sohbet ya da + düğmesiyle) şu tam soruyu yazın: "İki kişilik akşam yemeği için tarif istiyorum. Evde tavuk göğsü, pirinç, soğan ve birkaç baharat var. Malzemeleri madde madde, hazırlama adımlarını numaralı liste hâlinde en fazla 8 adımda anlat. Hazırlama süresi 30 dakikayı geçmesin, acı baharat kullanma." Bu tek soruyla, ilk zayıf soruya kıyasla çok daha kullanılabilir bir cevap alacağınızı göreceksiniz.
7. Cevabı karşılaştırın. İlk aldığınız genel tarif ile son aldığınız ayrıntılı tarifi yan yana okuyun. Hangi cevabın gerçekten mutfağınızda işinize yarayacağını değerlendirin.

Bu yöntem sadece yemek tarifi için değil; e-posta yazdırmak, bir konuyu özetletmek, plan yaptırmak gibi hemen hemen her istek için geçerlidir. Bağlam, görev, biçim ve sınırı eklemeyi alışkanlık hâline getirdiğinizde, yapay zekâdan aldığınız cevapların kalitesi belirgin şekilde artar.

Sık karşılaşılan sorunlar

Mini görev

Kendi günlük hayatınızdan bir isteği ele alın (örneğin bir e-posta taslağı, bir tatil planı fikri veya bir hediye önerisi). Önce bu isteği tek bir zayıf cümleyle yapay zekâya sorun ve cevabı not edin. Ardından aynı isteği Bağlam-Görev-Biçim-Sınır adımlarını uygulayarak yeniden yazın ve tekrar sorun. İki cevabı karşılaştırın.

Kontrol listesi:

• Sorumda kim için ve hangi amaçla istediğimi belirttim mi? (Bağlam)
• Yapay zekânın tam olarak ne yapmasını istediğimi net yazdım mı? (Görev)
• Cevabın nasıl görünmesini istediğimi belirttim mi? (Biçim: liste, kısa paragraf, tablo vb.)
• Uzunluk, sayı veya konu sınırlaması ekledim mi? (Sınır)
• İki cevabı karşılaştırıp hangisinin daha işime yaradığını değerlendirdim mi?

Kendini sına

1. Prompt kelimesi ne anlama gelir?

2. B-G-B-S kısaltmasındaki dört unsur nedir?

3. "Bana bir şeyler yaz" sorusu neden zayıf bir sorudur?

4. Bir sorunun "biçim" unsuru ne işe yarar? Bir örnek verin.

5. Aşağıdaki iki sorudan hangisi daha güçlüdür ve neden: (a) "Bana bir e-posta yaz." (b) "Patronuma, toplantıyı bir gün ertelemek istediğimi söyleyen, kısa ve resmi bir e-posta yaz."

Cevaplar

1. Prompt, yapay zekâya yazdığımız istek, soru ya da talimattır; aldığımız cevabın kalitesini doğrudan etkiler.

2. Bağlam (durum ve amaç), Görev (tam olarak ne istendiği), Biçim (cevabın nasıl görünmesi gerektiği) ve Sınır (uzunluk, sayı, konu kısıtlamaları).

3. Çünkü bağlam, görev, biçim ve sınır belirtilmemiştir; yapay zekâ ne yazacağını tahmin etmek zorunda kalır ve genellikle işe yaramayan, genel bir cevap üretir.

4. Biçim, cevabın hangi düzende sunulacağını belirtir; örneğin "madde madde listele" ya da "kısa bir tablo hâlinde göster" demek, cevabı daha kolay okunur ve kullanılır hâle getirir.

5. (b) seçeneği daha güçlüdür; çünkü kime yazılacağı, konusu, istenen ton (resmi) ve uzunluk (kısa) gibi bağlam, görev, biçim ve sınır unsurlarını içerir. (a) seçeneği ise tamamen belirsizdir.

Bir sonraki derste, burada öğrendiğiniz doğru soru sorma becerilerini kullanarak yapay zekâ ile birlikte nasıl yazı yazabileceğinizi; taslak oluşturma, düzeltme ve geliştirme adımlarını öğreneceksiniz.