🌍 KPSS Coğrafya — Madenler, Enerji ve Sanayi
21 soru · her soruda ipucu ve çözüm · üyelik istemez
📝 Madenler, Enerji ve Sanayi testleri
Her test sabittir: aynı seviyeyi yeniden açtığında aynı sorular gelir, ilerlemeni kıyaslayabilirsin. 6 kolay, 9 orta, 4 zor soru.
📚 Madenler, Enerji ve Sanayi konu anlatımı
- Temel bilgiler
- Çözümlü örnek 1
- Çözümlü örnek 2
- Sık yapılan hatalar
- Sınavda nasıl sorulur?
Madenler, enerji ve sanayi konusu, Türkiye'nin yer altı kaynaklarını, enerji üretim biçimlerini ve fabrikaların nerede kurulduğunu birlikte ele alır. KPSS Genel Kültür'de coğrafya sorularının önemli bir kısmı bu konudan gelir. Konu büyük oranda ezber gibi görünür. Ama nedenini kavrarsan "hangi il, hangi kaynak" sorularını hem hatırlarsın hem de mantıkla elersin.
Temel bilgiler
- Bor: Türkiye dünya bor rezervlerinin en büyük bölümüne sahiptir. Başlıca yataklar Eskişehir (Kırka), Kütahya (Emet) ve Balıkesir (Bigadiç) çevresindedir.
- Demir: Sivas (Divriği), Malatya (Hekimhan) ve Kayseri (Pınarbaşı) çıkarılan başlıca yataklardır. Demir-çelik fabrikaları ise Karabük, Zonguldak (Ereğli) ve Hatay (İskenderun) illerindedir.
- Krom: Elazığ (Guleman) ve Muğla (Fethiye) örnek verilebilir.
- Bakır: Artvin (Murgul), Elazığ (Maden) ve Rize (Çayeli) başlıca yataklardır.
- Boksit: Muğla (Milas) ve Antalya çevresinde çıkarılır. Alüminyum tesisi Konya'nın Seydişehir ilçesindedir.
- Taşkömürü: Türkiye'de yalnızca Zonguldak havzasında çıkarılır.
- Linyit: Daha geniş alana yayılmıştır. Manisa (Soma), Kahramanmaraş (Afşin-Elbistan) ve Kütahya (Tunçbilek) örnek verilebilir. Bu bölgelerde termik santraller de vardır.
- Petrol: Çıkarıldığı yerler Batman, Adıyaman ve Diyarbakır çevresidir. Rafineriler Batman, Kocaeli (İzmit), İzmir (Aliağa) ve Kırıkkale'dedir.
- Hidroelektrik santraller: Fırat üzerindeki Keban, Karakaya ve Atatürk barajları örnektir. Bu santraller akarsuyun debisine ve eğimine bağlıdır.
- Yenilenebilir enerji: Jeotermal enerji Denizli ve Aydın çevresinde öne çıkar. Rüzgâr enerjisi ağırlıkla Ege ve Marmara kıyılarında kurulur.
- Yenilenemez enerji: Kömür, petrol ve doğal gaz bu gruptadır. Hidroelektrik, güneş, rüzgâr ve jeotermal ise yenilenebilirdir.
- Sanayi kuruluş yeri: Hammadde, enerji, ulaşım, pazar ve işgücü belirleyicidir. Ağır ve tartı kaybı çok olan hammaddeyi işleyen tesisler (çimento, şeker gibi) hammadde kaynağına yakın kurulur.
Çözümlü örnek 1
Soru: Bir öğrenci şu eşleştirmeleri yapıyor: bor–Eskişehir, demir–Sivas, krom–Elazığ, taşkömürü–Kütahya, petrol–Batman. Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır ve doğrusu nedir?
Çözüm:
- Bor, Eskişehir'in Kırka ilçesinde çıkarılır. Doğrudur.
- Demir, Sivas'ın Divriği ilçesinde çıkarılır. Doğrudur.
- Krom, Elazığ'ın Guleman bölgesinde çıkarılır. Doğrudur.
- Petrol, Batman'da çıkarılır. Doğrudur.
- Taşkömürü ise yalnız Zonguldak havzasındadır. Kütahya'da çıkarılan kömür linyittir.
Denetim: Taşkömürü ile linyiti karıştırmak yanlış eşleştirmeye yol açar. Doğrusu "taşkömürü–Zonguldak" olmalıdır.
Çözümlü örnek 2
Soru: Linyit, hidroelektrik, doğal gaz, rüzgâr ve jeotermal enerji kaynaklarından hangileri yenilenemez?
Çözüm:
- Yenilenebilir kaynak, doğada kendini kısa sürede yeniler. Su akışı, rüzgâr ve yerin ısısı bu gruptadır.
- Linyit milyonlarca yılda oluşur. Tüketildiğinde yerine konmaz.
- Doğal gaz da aynı şekilde fosil kaynaktır.
- Böylece yenilenemez olanlar linyit ve doğal gazdır.
Denetim: Kalan üçü (hidroelektrik, rüzgâr, jeotermal) yenilenebilir. İki fosil yakıt ayrıldığına göre eleme tutarlıdır.
Sık yapılan hatalar
- Taşkömürü ile linyiti karıştırmak. Taşkömürü Zonguldak'a özgüdür. Soma, Elbistan ve Tunçbilek linyit yataklarıdır.
- Madenin çıkarıldığı yerle işlendiği yeri karıştırmak. Demir Sivas'ta çıkar ama demir-çelik fabrikası Karabük'tedir. Boksit Muğla'da çıkar ama alüminyum tesisi Seydişehir'dedir.
- Hidroelektriği yenilenemez saymak. Su kendini yeniler. Sorun barajın doğaya etkisidir, kaynağın tükenmesi değildir.
- Petrol çıkarılan yerle rafineri yerini aynı sanmak. Batman hem çıkarım hem rafineri merkezidir. İzmit ve Aliağa'da ise ithal ham petrol de işlenir.
Sınavda nasıl sorulur?
- Eşleştirme soruları: Maden ile il ya da fabrika ile il arasındaki ilişki sorulur. Çözerken önce kesin bildiğin eşleşmeleri işaretle, kalanları ele.
- Sınıflandırma soruları: Yenilenebilir ve yenilenemez enerji ayrımı, ya da fosil ve fosil olmayan kaynaklar sorulur.
- Kuruluş yeri soruları: "Bu tesis neden burada kurulmuştur?" diye sorulur. Cevap hammadde, enerji ya da ulaşımdan biridir. Metindeki ipucunu bul.
- Harita soruları: Taralı bölgeler, işaretli iller verilebilir. İlleri bölgelerine göre gruplayarak öğren.
Bir soruya yaklaşık bir dakika ayır. Eşleşmeyi hemen hatırlamıyorsan önce yanlış olanları ele, sonra geç.
Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlandı ve otomatik biçim denetiminden geçti; her satırı bir uzman okumadı. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürsen bize yaz, düzeltelim.
🔎 Çözümlü örnek sorular
A) Bu santraller doğal gazla çalıştığı için boru hattına yakın kurulmuştur
B) Düşük kalorili linyitin uzağa taşınmasının maliyetli olması nedeniyle santraller kömür sahasına kurulmuştur
C) Santraller soğutma için denize yakın olmak zorunda olduğundan kıyıya kurulmuştur
D) Linyit yüksek kalorili olduğu için ithal kömürle birlikte kullanılır
E) Bu bölgelerde nükleer yakıt çıkarıldığı için santral kurulmuştur
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
🧭 Bu soru neyi ölçüyor? Düşük kalorili linyit uzak mesafelere taşınmaya elverişli değildir; bu nedenle santral kömürün çıkarıldığı yere kurulur. Bu ilke, enerji tesislerinin konumunu belirleyen ağırlık kaybı kavramına bağlıdır. Ulaşım maliyetini ve kalori düşüklüğünü birlikte düşün.
💡 Çözüm Linyit düşük ısıl değerlidir ve nakliyesi pahalıdır. Bu yüzden termik santraller madenin hemen yanında kurulur, yani hammadde kaynağına yakınlık belirleyicidir. Diğer seçenekler, santrallerin kıyıya kurulduğu veya doğal gazla çalıştığı gibi hatalı bilgiler içerir.
A) Şeker pancarı gibi işlenirken ağırlık kaybeden hammaddelerin fabrikaları genellikle üretim alanına yakın kurulur
B) Çabuk bozulan tarım ürünlerini işleyen tesisler hammadde kaynağına yakın kurulma eğilimindedir
C) Yüksek teknolojili sanayi kolları, ucuz iş gücü ve hammadde kaynağına yakınlığa en fazla bağlı olarak konumlanır
D) Ağır ve hacimli hammadde kullanan sanayiler nakliyesi ucuz olan yerlerde, örneğin limanlarda kurulmayı tercih edebilir
E) Sermaye, pazar ve ulaşım olanakları sanayinin yer seçiminde etkili olan faktörlerdir
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
🧭 Bu soru neyi ölçüyor? Sanayi tesislerinin yeri; hammadde, enerji, ulaşım, pazar, iş gücü ve sermaye gibi etkenlere göre belirlenir. Ağırlık kaybeden hammaddeler kaynakta, çabuk bozulan ürünler ise tüketim merkezine yakın işlenir. Her ifadeyi bu mantıkla sına.
💡 Çözüm Şeker pancarı gibi ağırlık kaybeden hammaddeler kaynağa yakın işlenir; bu doğrudur. Bozulabilir ürünler kısa sürede işlenmelidir; doğrudur. Ağır ve hacimli hammaddeli sanayi ulaşımı ucuz olan yerde kurulur; doğrudur. Yüksek teknolojili sanayinin ise ucuz iş gücü aramaması ve hammadde yakınlığına bağlı olması yanlıştır; bu sanayi nitelikli iş gücü ve araştırma olanaklarına dayanır.
KPSS Coğrafya konuları
← Tarım, Hayvancılık ve Ormancılık Ulaşım, Ticaret ve Turizm →
Sorular ÖSYM çıkmış soruları değildir; sınavın konu dağılımı ve tarzı örnek alınarak özgün hazırlanmıştır. ← KPSS ana sayfası