Kendine Uygun Bütçe Yöntemini Seçmek

Bir önceki derste gelirini ve giderini nasıl kayıt altına alacağını öğrendin; artık elinde paranın nereden gelip nereye gittiğini gösteren bir liste var. Bu derste o listeyi kullanarak sana uygun bir bütçe yöntemi seçeceksin. Bir sonraki derste ise seçtiğin yöntemi tasarruf alışkanlığına nasıl çevireceğini göreceksin.

Neden önemli?

Maaş ya da harçlık geldiği gün cüzdan doludur, canın ne isterse yaparsın. Ama ayın son haftasında market alışverişinde bile hesap kitap yapmaya başlarsın. Bu durum genelde paranın az olmasından değil, paranın nereye gideceğine önceden karar verilmemiş olmasından kaynaklanır. Bir bütçe yöntemi, parana bir yol haritası çizmeni sağlar. Doğru yöntemi seçersen bu haritayı takip etmek kolaylaşır; yanlış yöntemi seçersen birkaç gün sonra bırakırsın. Bu yüzden "en iyi" yöntemi değil, "sana en uygun" yöntemi bulmak önemlidir.

Temel bilgi

Bütçe yöntemi, gelirini harcama kategorilerine ayırmanın bir kuralıdır. Herkese uyan tek bir yöntem yoktur; kişinin geliri, harcama alışkanlığı ve disiplini farklı olduğu için yöntemler de farklıdır. En çok bilinen dört yöntemi tanıyalım.

Bu yöntemler birbirinin alternatifi değil, birbirini tamamlayan araçlardır. Örneğin "önce tasarruf et" mantığını "50/30/20" içindeki tasarruf dilimine de uygulayabilirsin. Önemli olan; seçtiğin yöntemin senin hayatına, gelir düzenine ve kişiliğine uygun olmasıdır.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Bir önceki derste çıkardığın gelir-gider listesine tekrar bak. Sabit giderlerin (kira, fatura, ulaşım gibi) toplam gelirinin yüzde kaçını tuttuğunu hesapla.
2. Kendine dürüstçe şu soruyu sor: "Ben hesap kitap yapmayı seven biri miyim, yoksa basit kurallarla mı rahat ederim?" Cevabına göre yukarıdaki tablodan bir yöntem seç.
3. Geliri sabit değilse (örneğin parça başı iş, mevsimlik iş, burs gibi) sıfır tabanlı bütçeyi veya zarf yöntemini tercih et; bunlar değişken gelire daha kolay uyarlanır.
4. Seçtiğin yöntemi bir kağıda veya telefonundaki basit bir not uygulamasına yaz. Karmaşık bir tablo veya uygulama şart değil; önemli olan yöntemi uygulamaya başlamak.
5. Bir ay boyunca bu yöntemi dene. Ay sonunda hangi kategoride zorlandığını gözden geçir.
6. Zorlandığın noktaya göre yöntemi hafifçe ayarla; örneğin yüzdeleri değiştir veya zarf sayısını azalt. Yöntem sana uymuyorsa değiştirmekten çekinme.

Örnek

Bir öğrenci düşünelim. Ailesinden aldığı harçlık ve part-time işten kazandığı para düzenli değil; bazı ay biraz fazla, bazı ay biraz az geliyor. Bu öğrenci önce 50/30/20 kuralını denemiş ama gelir sabit olmadığı için yüzdeleri hesaplamak kafasını karıştırmış. Sonra zarf yöntemine geçmiş: telefonunda üç ayrı "zarf" (aslında üç ayrı not veya üç ayrı küçük hesap) açmış — "yemek", "ulaşım", "eğlence". O ay eline geçen parayı bu üç zarfa dağıtmış, her zarftan harcama yaptıkça geriye kalanı takip etmiş. Zarf boşaldığında o kategoride harcamayı durdurmuş. Bu yöntem, değişken geliriyle daha uyumlu çıkmış çünkü her ay yeniden dağıtım yapabiliyor.

Bir çalışan da farklı bir örnek olabilir. Maaşı her ay aynı gün, aynı miktarda yatıyor. Bu çalışan "önce tasarruf et" yöntemini seçmiş: maaş yattığı gün otomatik talimatla gelirin bir kısmı ayrı bir hesaba geçiyor, kalan parayla ay boyunca yaşıyor. Bu kişi hesap yapmaktan hoşlanmadığı için detaylı bir sıfır tabanlı bütçe yerine bu basit kuralı tercih etmiş ve aylardır bu düzeni sürdürebiliyor.

Sık yapılan hatalar

• Herkesin önerdiği yöntemi, kendi durumuna uygun olup olmadığına bakmadan doğrudan uygulamaya çalışmak.
• Bir yöntemi bir hafta deneyip sonuç görmeyince tamamen bırakmak; bütçe alışkanlığı oturana kadar en az bir ay gerekir.
• Yöntemi çok karmaşık kurmak; onlarca kategori, onlarca zarf açmak yorucu olur ve çabuk bırakılır.
• Yöntemi seçtikten sonra hiç gözden geçirmemek; hayat değiştikçe (yeni iş, taşınma gibi) yöntemin de güncellenmesi gerekir.
• Tasarruf dilimini "kalanı biriktiririm" diye en sona bırakmak; genelde kalan hiçbir şey olmaz.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Yukarıdaki tablodaki dört yöntemden birini seç ve önümüzdeki 30 gün boyunca uygulayacağını bir kağıda yaz.
• Seçtiğin yönteme göre gelirini kategorilere ayır (örneğin 50/30/20 seçtiysen gelirinin yüzdelerini hesapla ve bir kenara not et).
• Bir hafta boyunca bu yöntemi gerçek harcamalarınla test et ve hafta sonunda "kolay mıydı, zor muydu" diye kendine sor.

Kendini sına

1. 50/30/20 kuralında "%20" hangi harcama grubuna ayrılır?

2. Zarf yöntemi hangi tür harcayıcılara özellikle uygundur?

3. Geliri her ay değişen biri için hangi iki yöntem daha uygundur?

4. Sıfır tabanlı bütçede gelir eksi gider kaça eşit olmalıdır?

5. Bir bütçe yöntemini seçtikten sonra hiç değiştirmemek neden bir hatadır?

Cevaplar

1. Tasarruf ve borç ödemeye.

2. Nakit kullanmayı seven veya kredi kartında kontrolü kaybeden kişilere.

3. Zarf yöntemi ve sıfır tabanlı bütçe.

4. Sıfıra.

5. Çünkü hayat koşulları (iş, gelir, harcamalar) değiştikçe yöntemin de buna göre ayarlanması gerekir; aksi halde yöntem gerçek hayata uymaz ve bırakılır.

Yöntemini seçtin ve bir hafta test ettin. Sıradaki derste bu düzeni kullanarak tasarrufunu nasıl artırabileceğine bakacağız.