Stok Kontrol Yöntemleri ve Modelleri
Bir önceki derste stok tutmanın maliyet kalemlerini (sipariş, taşıma/elde bulundurma ve stoksuzluk maliyetleri) incelemiştik. Bu maliyetleri bilmek tek başına yeterli değildir; asıl soru şudur: ne kadar sipariş vermeli ve ne zaman sipariş vermeliyiz? Bu derste bu soruya cevap veren üç temel yöntemi inceliyoruz: EOQ, ABC analizi ve yeniden sipariş noktası.
1. Ekonomik Sipariş Miktarı (EOQ)
EOQ (Economic Order Quantity), toplam stok maliyetini minimize eden sipariş miktarını hesaplayan klasik bir modeldir. Mantığı basittir: büyük miktarda sipariş verirseniz sipariş sıklığı azalır ama depoda daha fazla stok tutmanız gerekir; küçük miktarda sipariş verirseniz elde bulundurma maliyeti düşer ama sipariş verme maliyeti artar. EOQ, bu iki maliyetin kesiştiği optimum noktayı bulur.
EOQ Formülü
EOQ = √(2DS / H)
- D: Yıllık talep miktarı
- S: Sipariş başına maliyet
- H: Birim başına yıllık elde bulundurma maliyeti
Örneğin yıllık talebi 10.000 adet, sipariş maliyeti 50 TL ve birim elde bulundurma maliyeti 2 TL olan bir ürün için EOQ yaklaşık 707 adet çıkar. Bu, işletmenin her seferinde kaç adet sipariş vermesi gerektiğini gösterir.
2. ABC Analizi
Her ürün eşit önemde değildir. ABC analizi, stok kalemlerini yıllık kullanım değerine göre üç gruba ayırır ve yönetim çabasını buna göre önceliklendirir.
| Grup | Ürün Oranı | Değer Oranı | Yönetim Yaklaşımı |
|---|---|---|---|
| A | ~%20 | ~%80 | Sık takip, sıkı kontrol, düşük güvenlik stoğu |
| B | ~%30 | ~%15 | Orta düzey takip |
| C | ~%50 | ~%5 | Basit kontrol, yüksek güvenlik stoğu, toplu sipariş |
Bu yaklaşım Pareto ilkesine (80/20 kuralı) dayanır: az sayıda ürün, toplam stok değerinin büyük kısmını oluşturur. Yöneticiler zamanlarının çoğunu A grubu ürünlere ayırmalıdır.
3. Yeniden Sipariş Noktası (ROP)
ROP (Reorder Point), stok seviyesi hangi noktaya düştüğünde yeni sipariş verilmesi gerektiğini belirler. Formülü şöyledir:
ROP = (Günlük ortalama talep × Tedarik süresi) + Güvenlik stoğu
Örneğin günlük talep 20 adet, tedarik süresi 5 gün ve güvenlik stoğu 30 adet ise, stok 130 adede düştüğünde yeni sipariş tetiklenmelidir. Bu üç yöntem birlikte kullanıldığında: ABC analizi hangi ürüne öncelik verileceğini, EOQ ne kadar sipariş verileceğini, ROP ise ne zaman sipariş verileceğini gösterir.
Sonraki derste bu modellerin temelini oluşturan talep belirsizliğini ve güvenlik stoğu hesaplamalarını daha yakından ele alacağız.
Bu dersi kayıt olmadan izleyebilirsin. İlerlemeni kaydetmek, sertifika almak ve puan tablosuna girmek için ücretsiz üye ol: Kayıt Ol