SQL Rapor Araç Kiti: Hazır Sorgu Şablonları, Kontrol Listeleri ve Veri Talebi Formu

Bu ders bir okuma dersi değil, bir çalışma masası dersi. Aşağıdaki şablonları, listeleri ve formu kopyalayın; kendi tablo ve sütun adlarınıza göre uyarlayın. Süslü parantez içindeki yerler ({tablo}, {sutun} gibi) sizin dolduracağınız alanlardır. Örneklerde sipariş, müşteri ve ürün tabloları olan basit bir satış veritabanı varsayılmıştır.

1. Hazır Sorgu Şablonları

Şablon	Ne zaman kullanılır?	İskelet
Filtreli liste	Belirli dönem ve duruma ait kayıtları görmek	SELECT {sutun1}, {sutun2} FROM {tablo} WHERE {tarih_sutunu} >= '{baslangic}' AND {tarih_sutunu} < '{bitis_ertesi_gun}' AND {durum_sutunu} <> 'iptal' ORDER BY {tarih_sutunu} DESC LIMIT 100;
Aylık toplam	Ay ay tutar veya adet izlemek	SELECT {ay_ifadesi} AS ay, COUNT(*) AS siparis_adedi, SUM({tutar_sutunu}) AS toplam_tutar FROM {tablo} WHERE {durum_sutunu} <> 'iptal' GROUP BY {ay_ifadesi} ORDER BY ay;
Kategori bazlı toplam	Hangi kategori ne kadar getirmiş?	SELECT {kategori_sutunu}, SUM({tutar_sutunu}) AS toplam_tutar FROM {tablo} GROUP BY {kategori_sutunu} ORDER BY toplam_tutar DESC;
En çok satanlar	İlk 10 ürün veya müşteri listesi	SELECT {urun_adi}, SUM({adet_sutunu}) AS toplam_adet FROM {kalem_tablosu} GROUP BY {urun_adi} ORDER BY toplam_adet DESC LIMIT 10;
İki tabloyu birleştirme	Sipariş satırına müşteri adını eklemek	SELECT s.{siparis_no}, m.{musteri_adi}, s.{tutar_sutunu} FROM {siparis_tablosu} s INNER JOIN {musteri_tablosu} m ON s.{musteri_id} = m.{id};
Eşleşmeyen kayıtlar	Hiç sipariş vermemiş müşterileri bulmak	SELECT m.{id}, m.{musteri_adi} FROM {musteri_tablosu} m LEFT JOIN {siparis_tablosu} s ON s.{musteri_id} = m.{id} WHERE s.{id} IS NULL;

Ay ifadesi veritabanına göre değişir

Aylık gruplamadaki {ay_ifadesi} yeri, kullandığınız sisteme göre farklı yazılır. Kendi sisteminizinkini bir kez bulup şablon dosyanızın başına not edin.

PostgreSQL: DATE_TRUNC('month', {tarih_sutunu})
MySQL: DATE_FORMAT({tarih_sutunu}, '%Y-%m')
SQLite: strftime('%Y-%m', {tarih_sutunu})

Şablonları uyarlarken üç hatırlatma

Bitiş tarihinde "bitişten sonraki gün" ve küçüktür kullanın; böylece bitiş gününün saatli kayıtları dışarıda kalmaz.
JOIN sonrası satır sayısı beklenenden fazlaysa birleştirme anahtarı tekrarlıyor olabilir.
Eşleşmeyen kayıt sorgusunda IS NULL kontrolünü sağ tablonun kimlik sütununa yapın.

2. İki Kontrol Listesi

A) Sorgu yazmadan önce

Soru tek cümleyle yazılabiliyor mu? (Örnek: "Eylül ayında kategori bazında iptal edilmemiş sipariş tutarı nedir?")
Hangi tablolar gerekli ve aralarındaki bağlantı sütunu hangisi?
Tarih aralığı net mi, başlangıç ve bitiş dahil mi?
Hariç tutulacak kayıtlar tanımlı mı? (iptal, iade, test, silinmiş)
"Tutar" KDV dahil mi, hariç mi; "müşteri" tekil kişi mi, sipariş mi?

B) Rapor paylaşmadan önce

Satır sayısı beklentinize yakın mı? Değilse JOIN ve filtreleri tek tek gözden geçirin.
Toplamlar başka bir kaynakla (muhasebe özeti, mevcut bir panel, elle sayılmış küçük bir örnek) tutuyor mu?
NULL ve boş değerler nasıl ele alındı?
Aynı kayıt iki kez sayılmış olabilir mi?
Sütun başlıkları iş birimi için anlaşılır mı? (AS ile okunur isim verin)
Kaynak, dönem ve çalıştırma tarihi rapora yazıldı mı?

3. Veri Talebi Formu

İş birimlerinden gelen "şu rakamı çıkarır mısın?" mesajlarını bu forma yönlendirin. Eksik bilgiyle yazılan sorgu genellikle ikinci tura kalır.

Alan	Doldurulacak içerik	Örnek (kurgusal)
Talep eden	Ad, birim, tarih	Satış ekibi, 1 Ekim
Amaç	Rapor hangi karar için kullanılacak?	Kampanya bütçesine karar vermek
İstenen metrikler	Adet, tutar, oran; tanımıyla	İptal hariç net sipariş tutarı
Kırılım	Ay, kategori, bölge, ürün	Kategori bazında
Dönem	Başlangıç ve bitiş tarihi	1 Eylül - 30 Eylül
Hariç tutulacaklar	İptal, iade, test kayıtları	İptal ve test siparişleri
Tazelik ihtiyacı	Tek seferlik mi, düzenli mi?	Her ayın ilk iş günü
Çıktı formatı	Tablo, Excel dosyası, e-posta özeti	Excel + 3 cümlelik özet
Teslim tarihi	Ne zamana kadar?	Cuma 17:00

4. Sunum Cümle Kalıpları ve Rapor Sayfası

Hazır cümle kalıpları

Dönem ve kaynak: "Bu rakamlar {dönem} için, {sistem adı} verisinden {tarih} tarihinde alınmıştır."
Bulgu: "{Kategori}, toplam içinde en yüksek paya sahip; {ikinci kategori} onu izliyor."
Tanım notu: "Tutarlar iptal edilen siparişler hariç, KDV dahildir."
Sınır: "Bu analiz yalnızca kayıtlı siparişleri kapsar; mağaza satışları dahil değildir."
Doğrulama: "Toplam, {kaynak} ile karşılaştırıldı ve tutuyor." Tutmuyorsa: "{kaynak} ile fark var; nedeni inceleniyor."
Öneri: "Bu bulguya göre {eylem} değerlendirilebilir; kesin karar için {ek veri} gerekir."

Rapor sayfası düzeni

Bölüm	İçerik
Başlık	Raporun adı, tek satır
Dönem	Başlangıç - bitiş tarihi
Kaynak	Veritabanı, tablolar, çalıştırma tarihi
Tanım notları	Metrik tanımları, hariç tutulanlar
Özet bulgular	En fazla üç madde, sade cümlelerle
Ayrıntı tablosu	Sorgu çıktısı, okunur başlıklarla

5. Sorgu Kütüphanesi: Belgeleme ve Adlandırma

Her sorgu dosyasının başına şu yorum bloğunu koyun: Amaç, Hazırlayan, Tarih, Kaynak tablolar, Hariç tutulanlar, Sürüm notu. Yorum satırı iki tire ile başlar.

Dosya adı düzeni önerisi: konu_kırılım_sürüm.sql. Örneğin satis_aylik_kategori_v1.sql veya musteri_siparissiz_v2.sql. Türkçe karakter ve boşluk kullanmamak dosyaların farklı sistemlerde sorunsuz açılmasını sağlar.

Ortak klasörde üç alt klasör açın: sablonlar, raporlar, arsiv.
Çalışan sorguyu sablonlar klasörüne, değişen kısımları işaretleyerek kaydedin.
Rapor için kullandığınız sorgunun bir kopyasını dönemle birlikte raporlar klasörüne koyun.
Sürüm değiştikçe eskisini silmeyin, arsive taşıyın.

Bugünkü ödeviniz: Bu dersteki altı şablondan işinize en yakın olanı seçin, kendi tablolarınıza uyarlayın, yorum bloğunu ekleyin ve kütüphanenizin ilk dosyası olarak kaydedin.

Bu dersi kayıt olmadan izleyebilirsin. İlerlemeni kaydetmek, sertifika almak ve puan tablosuna girmek için ücretsiz üye ol: Kayıt Ol