Kariyer Planlamasına Giriş: Neredesin, Nereye Gitmek İstiyorsun?

Hoş geldin! Bu, kariyer planlama ve kişisel marka kursunun ilk dersi. Toplam sekiz derste; nerede olduğunu, nereye gitmek istediğini, LinkedIn profilini, ağ kurmayı ve yetkinliklerini nasıl haritalandıracağını adım adım öğreneceksin. Bugün işe en başından, yani kariyer planlamanın ne olduğundan başlıyoruz.

Neden önemli?

Bir düşün: Sabah işe gidiyorsun ya da okula gidiyorsun, gün doluyor, akşam eve dönüyorsun. Aylar, yıllar böyle geçiyor. Bir gün durup soruyorsun: Ben aslında ne yapmak istiyordum? Bu soruyu otuz beş yaşında sormakla yirmi iki yaşında sormak arasında büyük fark var. Kariyer planlaması, bu soruyu şansa bırakmadan, düzenli aralıklarla kendine sormak ve cevabına göre küçük adımlar atmak demektir.

Bir çalışan düşün: beş yıldır aynı pozisyonda, işini iyi yapıyor ama terfi gelmiyor. Neden? Çünkü hiçbir zaman 'bir sonraki adım ne olacak, oraya nasıl gidilir' diye net bir plan yapmamış. İşini iyi yapmak yetmiyor; nereye gitmek istediğini bilmek ve bunu görünür kılmak da gerekiyor. Kariyer planlama, işte tam bu boşluğu dolduruyor.

Bir öğrenci düşün: mezuniyete bir yıl kala hâlâ 'ne iş yapacağım' sorusuna net bir cevabı yok. Staj başvurularını rastgele yapıyor, her ilana aynı özgeçmişi gönderiyor. Oysa mevcut durumunu ve hedefini netleştirmiş olsaydı, zamanını ve enerjisini doğru yerlere harcayabilirdi.

Kariyer planlama sadece 'büyük hayaller kurmak' değildir. Aksine, bugün neredesin, hangi kaynaklara sahipsin ve bir sonraki mantıklı adım ne olabilir sorularına dürüst cevaplar vermektir.

Temel bilgi

Kariyer planlama, kısaca, mevcut durumun ile istediğin durum arasındaki farkı görmek ve bu farkı kapatacak adımları belirlemektir. Bu tanımda üç önemli kelime var: mevcut durum, hedef durum ve adım.

Bu üçünü ayrı ayrı ele alalım.

Mevcut durum: Şu an hangi işte veya okulda olduğun, hangi becerilere sahip olduğun, ne kadar zamanın ve param olduğu, hangi sorumlulukların olduğu (aile, sağlık, borç gibi). Bu, dürüst bir fotoğraf çekmek gibidir. Abartmadan, küçümsemeden.

Hedef durum: Bir, üç ve beş yıl sonra nerede olmak istediğin. Bu hedef, 'zengin olmak' gibi belirsiz değil; 'üç yıl içinde muhasebe departmanında ekip lideri olmak' gibi somut olmalı.

Adım: Mevcut durumdan hedef duruma giden yolu küçük, yapılabilir parçalara bölmek. Örneğin bir sertifika almak, belirli kişilerle tanışmak, belirli bir beceriyi geliştirmek.

Bu üç kavramı bir arada görmek için aşağıdaki tabloyu inceleyebilirsin:

Kariyer planlamasının önemli bir özelliği, tek seferlik bir çalışma olmamasıdır. Hayat şartları değişir, ilgi alanların değişir, piyasa değişir. Bu yüzden bu planı yılda en az bir veya iki kez gözden geçirmek gerekir. Bu kurs boyunca öğreneceğin her araç, işte bu gözden geçirme sürecini kolaylaştırmak için var.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Sakin bir zaman ayır. On beş dakika yeterli; telefon kapalı, kimse seni bölmesin.
2. Bir kağıda veya not uygulamasına şu üç başlığı yaz: Mevcut Durum, Hedef Durum, Fark.
3. Mevcut Durum başlığı altına şunları dürüstçe yaz: şu anki iş veya öğrenim durumun, sahip olduğun beceriler, elindeki kaynaklar (zaman, para, ilişkiler), sınırlamaların (sağlık, aile, coğrafi konum gibi).
4. Hedef Durum başlığı altına bir yıl sonrasını ve üç yıl sonrasını ayrı ayrı yaz. Her ikisi için de somut, ölçülebilir cümleler kur. 'Daha iyi bir iş' değil, 'X alanında Y pozisyonunda çalışmak' gibi.
5. Fark başlığı altına, mevcut durumla hedef durum arasındaki en büyük üç boşluğu yaz. Bunlar eksik beceri, eksik deneyim, eksik bağlantı gibi şeyler olabilir.
6. Bu üç boşluktan en kolay ulaşılabilir olanını seç ve bunun için bu hafta atabileceğin tek bir küçük adımı belirle.
7. Bu belgeyi sakla. Kursun ilerleyen derslerinde bu belgeye tekrar dönüp güncelleyeceksin.

Örnek

Bir öğrenci düşünelim. Üniversite üçüncü sınıfta, işletme okuyor. Mevcut durumunu yazarken şunu fark ediyor: iyi derecede Excel biliyor, ekip çalışmasında rahat, ama hiç staj yapmamış ve sektör hakkında somut bir bilgisi yok. Hedef durumunu yazarken, bir yıl sonra bir şirkette pazarlama stajı yapmış olmak, üç yıl sonra ise bir pazarlama departmanında junior uzman olarak çalışmak istediğini görüyor.

Fark kısmında üç boşluk buluyor: birincisi, hiç staj deneyimi yok; ikincisi, pazarlama alanında somut bir proje veya sertifikası yok; üçüncüsü, sektörden hiç kimseyi tanımıyor. Bu üç boşluktan en kolay ulaşılabilir olanı, bir çevrimiçi pazarlama sertifikasına başlamak olduğuna karar veriyor. Bu hafta atacağı adım: sertifika programına kaydolmak ve ilk dersini izlemek.

Bu örnekte dikkat edilmesi gereken nokta şu: öğrenci büyük bir karar vermedi, 'pazarlama alanında kariyer yapacağım' diye kesin bir yemin etmedi. Sadece mevcut durumunu gördü, bir hedef belirledi ve o hedefe giden en küçük, en ulaşılabilir adımı seçti. Kariyer planlaması tam olarak budur.

Sık yapılan hatalar

• Hedefi çok belirsiz kurmak. 'Başarılı olmak istiyorum' gibi cümleler ölçülemez, bu yüzden hiçbir zaman ilerleme fark edilmez.
• Mevcut durumu abartmak veya küçümsemek. Kendine dürüst olmayan bir fotoğraf, yanlış bir plana yol açar.
• Sadece bir kere plan yapıp bir daha hiç bakmamak. Hayat değişir, plan da değişmelidir.
• Aynı anda çok fazla boşluğu kapatmaya çalışmak. Beş farklı beceri, üç farklı sertifika, iki farklı network hedefi birden başlatmak, hiçbirini bitirmemekle sonuçlanır.
• Planı sadece kafada tutmak, hiçbir yere yazmamak. Yazılmayan plan, unutulan plandır.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Yukarıdaki adım adım bölümünde anlatılan Mevcut Durum, Hedef Durum, Fark belgesini oluştur ve doldur.
• Belirlediğin üç boşluktan en kolayına yönelik, bu hafta içinde tamamlayabileceğin tek bir küçük görev seç ve takvimine yaz.
• Belgeni güvenilir bir yere kaydet ve üç ay sonrasına bir hatırlatma kur; o gün belgeyi tekrar açıp gözden geçir.

Kendini sına

1. Kariyer planlamasının tanımında yer alan üç temel kavram nedir?
2. Mevcut durum yazılırken nelere dikkat edilmelidir?
3. Bir hedef cümlesinin somut olması ne demektir? Bir örnek ver.
4. Kariyer planı neden tek seferlik değil, düzenli aralıklarla gözden geçirilmelidir?
5. Aynı anda çok fazla boşluğu kapatmaya çalışmanın sakıncası nedir?

Cevaplar

1. Mevcut durum, hedef durum ve adım.
2. Dürüst olunmalı; abartma veya küçümseme yapılmamalı, sahip olunan beceriler, kaynaklar ve sınırlamalar net biçimde yazılmalıdır.
3. Ölçülebilir ve net olması demektir; 'daha iyi bir iş' yerine 'pazarlama departmanında junior uzman olmak' gibi belirli bir tanım kullanılmalıdır.
4. Çünkü hayat şartları, ilgi alanları ve piyasa koşulları zamanla değişir; plan da bu değişimlere göre güncellenmelidir.
5. Enerji ve zaman dağılır, hiçbir hedefe yeterince odaklanılamaz ve genellikle hiçbiri tamamlanamaz.